منظر سرزميني: تبيين نسبت مفهوم سرزمين با منظر

منظر و سرزمين مفاهيمي‌‌اند كه به ارتباط جوامع انساني با محيط اشاره دارند. علي‌رغم كاربرد گسترده در پژوهش‌‌هاي مختلف، در برخي از موارد اين مفاهيم به شكلي غير واضح به‌جاي يكديگر استفاده شده‌‌اند كه همين امر سبب ايجاد ابهام در نسبت مفهومي و همچنين كاربرد صحيح آن‌ها در پژوهش‌‌هاي علمي شده است. با درنظرگرفتن اين مسئله، اين پژوهش درنظر دارد با مطالعۀ مفاهيم منظر و سرزمين به تبيين نسبت اين دو مفهوم به‌منظور استفاده صحيح از آن‌ها در پژوهش‌‌هاي آتي بپردازد. برهمين‌مبنا، اين پژوهش به اين سؤال‌‌‌‌ها‌‌ پاسخ مي‌‌دهد كه چه تفاسيري از مفاهيم منظر و سرزمين در ميان پژوهش‌‌ها مختلف وجود دارد؟ و براساس اين تفاسير چه ارتباط مفهومي بين مفاهيم منظر و سرزمين قابل‌تصور است؟ اين پژوهش از نوع كيفي است و روش جمع‌آوري داده‌‌ در آن مبتني بر روش كتابخانه‌‌اي و جست‌و‌جو در پايگاه‌‌هاي دادۀ داخلي و خارجي است كه براساس بهره‌گيري از روش‌‌ تحليل محتوا مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته‌‌اند. يافته‌‌هاي اين پژوهش نشان مي‌‌دهد، سرزمين ذاتاً يك منظر است و مي‌‌توان آن را گونه‌‌اي از منظر دانست و تحت‌عنوان «منظر سرزميني» مفهوم پردازي كرد؛ با اين‌حال، اين‌گونه منظر بزرگ‌مقياس خود برآمده از مجموعه‌‌اي از واحدهاي منظرين (منظرهاي خرد) است كه ادراك آن‌ها در كنار هم كليت سرزمين و هويت آن را تشخص مي‌‌بخشد. علاوه‌بر اين، «منظر سرزميني» به مفهومي متفاوت از «سيماي سرزمين» يا «آمايش سرزمين» اشاره دارد و بر خلاف آن‌ها با رويكردي كل‌نگر، ابعاد عيني-ذهني سرزمين را مدنظر قرار مي‌‌دهد و بر اين موضوع تأكيد دارد كه سرزمين يك واحد تاريخي، اجتماعي، اقتصادي، قومي و فرهنگي، اكولوژيك و ... است كه مجموعه‌‌اي از صفات اساسي هويت‌دهنده وحدت‌بخش را در يك پهنۀ جغرافيايي سبب مي‌‌شود.