مزاح، فضيلت يا رذيلت؟ تحليلي بر آموزه‌هاي اسلامي بر مبناي حكمت عملي

مزاح در متون روايي اسلامي گاه عملي مذموم و گاه فضيلت قلمداد شده است و گاه توصيه شده است كه اين عمل «كمتر» انجام پذيرد. پرسش اصلي اين تحقيق آن است كه چگونه اين احاديث با هم قابل جمع اند و چه تبيين معقولي از وجه جمع اين متون روايي مي توان ارائه نمود. پاسخِ مسئله در حكمت عملي نهفته است. اگر مزاح و شوخي فضيلت تلقّي گردد، لازم است فرد مزاح كننده با تكيه بر حكمت عملي كه نوعي هنرِ موقعيت شناسي و بصيرت است، اين مسئله را مورد سنجش قرار دهد كه آيا اين عمل در اين موقعيت خاص، براي سعادت و زندگيِ خوبِ خودِ و انسان هاي مرتبطِ با اين مزاح، مفيد است يا خير؟ حكمت عملي مستلزم نوعي شناخت و بصيرت نسبت به كل جهان و رابطه ي انسان با آن و نيز دركي درست از سعادت انسان است. از همين روي، شكل گيري و استقرارِ فضيلتِ حكمت عملي در آدميان دشوار است و پس از ممارست بسيار و گذشت ساليان دراز در فاعلان اخلاقي شكل مي گيرد و در بسياري از افراد هرگز شكل نمي گيرد. به همين علت است كه انجام فعلي اخلاقي همچون مزاح توسط بسياري از آدميان ممكن است محكوم به حكم رذيلت گردد و از همين روي، در روايات اسلامي توصيه شده اين فعل «كمتر» انجام پذيرد.