تحليل عوامل مؤثر بر پذيرش و توسعه كشت كلزا در شهرستان تبريز: كاربرد مدل هاردل دوگانه

با توجه به سطح بالاي واردات دانه‌هاي روغني در كشور، يكي از سياست‌هاي كلان دولت دسترسي به درصد بالايي از خودكفايي توليد دانه‌هاي روغني از جمله كلزا مي‌باشد. در اين راستا، توسعه و كشت دانه‌هاي كلزا به دليل درصد روغن بالا و كيفيت مطلوب آن، يكي از الويت‌هاي اصلي سازمان جهادكشاورزي استان آذربايجان شرقي است. در اين خصوص، در مطالعه حاضر سعي شد عوامل موثر بر پذيرش كشت كلزا و توسعه سطح زيركشت آن در چارچوب الگوي هاردل دوگانه مورد شناسايي و تحليل قرار گيرد. بدين منظور، با تكميل پرسشنامه از360 كشاورز شهرستان تبريز به روش نمونه‌گيري طبقه‌اي متناسب تصادفي در سال 1399، اطلاعات مورد نياز جمع آوري گرديد. نتايج برآورد مرحله اول مدل هاردل دوگانه (مدل پروبيت) نشان داد كه سطح تحصيلات، عضويت در تعاوني، قيمت كلزا، سهم درآمدي مزرعه و شركت در كلاس‌هاي آموزشي و ترويجي اثر مثبت و معني‌داري بر تصميم به كشت كلزا داشته و تعداد قطعات زمين و سن كشاورز، اثر منفي بر احتمال پذيرش آن دارد. نتايج حاصل از برآورد مرحله دوم الگوي هاردل دوگانه (مدل توبيت) مويد آن است كه شركت در كلاس­هاي آموزشي و ترويجي، تجربه كشت كلزا، نيروي‌كار خانوادگي، مالكيت زمين و دريافت وام اثر مثبت بر توسعه و افزايش سطح زيركشت آن در شهرستان تبريز دارد و هزينه ماشين‌آلات و تعداد قطعات مزرعه اثر منفي بر آن مي‌گذارد. با توجه به نتايح حاصله، انتخاب كشاورزان جوان به عنوان گروه‌هاي هدف، ارائه آموزش‌هاي فني و مديريتي از سوي سازمان جهاد كشاورزي، اعمال سياست‌هاي حمايت قيمتي و تشكيل تعاوني‌هاي توليد جهت توسعه كشت كلزا پيشنهاد مي‌گردند.