تحليل مضمون كتب درسي دوره ابتدايي براي شناسايي مؤلفه‌هاي هويت ملي براساس اسناد بالادستي

هدف: با توجه به نقش مهمي كه نهاد آموزش و پرورش و برنامه درسي در تقويت هويت ملي دانش‌آموزان دارد، هدف پژوهش حاضر شناسايي مضامين هويت ملي در كتاب‌هاي درسي دوره دوم ابتدايي با توجه به اسناد بالادستي مرتبط با برنامه درسي ملي ايران است. مواد و روش‌ها: در اين پژوهش براي تحليل متن اسناد بالادستي و كتب درسي از روش تحليل مضمون استفاده شده است. نمونه مورد بررسي در اين پژوهش كتب درسي هديه‌هاي آسماني و مطالعات اجتماعي است. اين كتاب‌ها از آن جهت انتخاب شده است كه بيشترين قابليت براي حمل مفاهيم هويت ملي را دارند. واحد تحليل (ثبت)؛ مضمون، تصوير، نقشه و واحد زمينه، كتب درسي است. براي تعيين روايي با بهره از روش تحليل محتواي كيفي با رويكرد استقرايي (تحليل مضمون)، كتاب‌ها و اسناد بالادستي در دو مرحله بازبيني شدند يكي پس از اينكه بين 10 تا 50 درصد مقوله‌بندي‌ها انجام شد و بار دوم در پايان كار صورت گرفت. بحث و نتيجه‌گيري: در نتيجه تحليل داده‌ها، 150 مفهوم، 30 زيرمقوله و 9 مقوله استخراج شد. مهم‌ترين مؤلفه‌هايي هويت ملي عبارت‌اند از: معرفي فرهنگ‌هاي مختلف، تاريخ و هويت اقوام، معرفي ميراث فرهنگي؛ معرفي مشاهير، انعكاس سبك پوشش اقوام و مناطق؛ زبان‌هاي اقوام ايراني در كتب درسي، تكثرگرايي ديني و مذهبي، معرفي جشن‌ها و اعياد و مناسك مذهبي همه اقوام و مناطق. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد، برنامه‌ريزان ‌مي‌توانند با سياست‌گذاري براساس عناصر هويت ملي و ارائه محتواي مناسب در كتب درسي، هويت ملي را در دانش‌آموزان دوره ابتدايي تقويت و تعلق به وطن را در آن‌ها بارور كنند.