طراحي مدل علل زمينه‌اي ايجاد كننده حسابداري خلاقانه

هدف: حسابداري خلاقانه را مي‌توان فرايندي تلقي كرد كه با استفاده از دانش حسابداري، بدون نقض خط‌مشي‌ها، قوانين و استانداردهاي حسابداري، بر شاخص‌هاي مالي در افشاي اطلاعات تأثير مي‌گذارد و سبب تحريف اطلاعات ارائه شده از سوي مديران مي‌شود. هدف اين پژوهش، طراحي و ارزيابي تفسيري زمينه‌هاي بروز حسابداري خلاقانه در سطح شركت‌هاي بازار سرمايه است. روش: روش‌شناسي پژوهش تركيبي است و برمبناي نتيجه، در دسته پژوهش‌هاي توسعه‌اي قرار مي‌گيرد و از نظر هدف، اين پژوهش با اتكا به يك مطالعه اكتشافي و ماتريس رتبه‌بندي تفسيري، به‌دنبال اولويت‌بندي مؤلفه‌هاي پژوهش در سطح شركت‌هاي بازار سرمايه از نظر اثربخشي است. رويكرد پژوهشي مطالعه حاضر، به‌لحاظ منطق گردآوري داده‌ها نيز، از نوع تركيبي است؛ زيرا به بررسي پديده‌اي مي‌پردازد كه چارچوب جامع درباره آن، در حيطه‌هاي نظري حسابداري در سطح كاركردهاي بازار سرمايه وجود ندارد يا مورد اجماع نيست. از اين رو ابتدا از طريق تحليل بخش كيفي و با اتكا به‌روش نظريه داده‌بنياد، تلاش مي‌شود تا ابعاد مدل حسابداري خلاقانه در قالب يك مدل چند بُعدي ارائه شود. براي اين منظور از رويكرد نوخاسته يا ظاهرشونده گليزر استفاده مي‌شود تا با استفاده از مصاحبه با خبرگان، طي سه مرحله كدگذاري، مدل حسابداري خلاقانه تدوين شود. در بخش كمي از چك‌ليست‌هاي ماتريسي بر اساس مقايسه زوجي بهره برده شده است. جامعه هدف در بخش كيفي ۱۲ نفر از خبرگان حسابداري و اساتيد دانشگاهي بودند كه چه به لحاظ علمي و چه به لحاظ تجربي، خبره تلقي مي‌شدند. نمونه‌گيري در بخش روش‌شناسي كيفي، نمونه‌گيري نظري و نحوه تعيين نمونه گلوله برفي بود. جامعه هدف در بخش كمي، ۲۰ نفر از مديران مالي شركت‌هاي بورسي بودند كه بر اساس تجربه‌هاي كاري و سطح دانش فني و تخصصي از طريق نمونه‌گيري همگن انتخاب شدند. يافته‌ها: نتايج پژوهش در بخش كيفي از وجودِ ۳ مقوله؛ ۶ مؤلفه و ۳۶ مضمون مفهومي در قالب يك مدل ۶ بعدي حكايت داشت كه طي سه مرحله كدگذاري باز، كدگذاري محوري و كدگذاري انتخابي در تحليل نظري داده‌بنياد و با استفاده از رويكرد گليزر كسب شد. همچنين نتايج در بخش كمي با استفاده از تحليل رتبه‌بندي ماتريسي نشان داد كه درصد تأثيرگذاري مؤلفه ضعف آينده‌نگري مبناي حسابداري خلاقانه، نسبت به بقيه مؤلفه‌هاي حسابداري خلاقانه بيشتر است؛ به اين معنا كه فقدان چشم‌اندازهاي حرفه‌اي در حسابداري باعث افزايش احتمال تحريف مالي از طريق حسابداري خلاقانه مي‌شود. نتيجه‌گيري: نتيجه كسب‌ شده گويايي اين واقعيت است كه ضعف آينده‌نگري در حوزه حسابداري و افشاي واقع‌گرايانه اطلاعات، مي‌تواند به افزايش سايه حسابداري خلاقانه بر سطح عملكردي شركت‌هاي بازار سرمايه منجر شود و زمينه بروز حسابداري خلاقانه را بيشتر كند؛ زيرا اين حوزه از رويه حسابداري، از فلسفه كافي با پشتوانه دانش برخوردار نيست و اين موضوع كاركردهاي معرفتي حسابداري را از هسته اصلي كه افزايش شفافيت و حفاظت از حقوق ذي‌نفعان است، دور مي‌كند و باعث مي‌شود تا امكان ارزيابي دقيق واقعيت‌هاي عملكردي شركت‌ها مقدور نباشد.