مطالعه شجره‌نامه‌نگاري نسخه‌ تحفه سليماني (سبحه‌الاخبار) بر مبناي نظريه آيكونوگرافي پانوفسكي

در طول تمدن بشر، شجره‌نامه‌نويسي يكي از راه‌هاي ارايه اطلاعات نَسبي بود كه به صورت اشكال مختلف به نگارش درآمده است. نسخ متعددي از اين دست در جهان وجود دارد كه پژوهش‌هاي فرهنگي و مردم شناسانه‌ عميقي را مي‌طلبد. نسخه «تحفه سليماني يا سبحه‌الاخبار (926- 974ق.)» يكي از نسخ نسب‌شناسي است كه، شجره انبياء، ملوك تركان عثماني و ايراني را به‌روايت يوسف ‌بن ‌عبداللطيف به‌تصوير كشيده است. اين پژوهش به بررسي نقوش نسخه با رويكرد آيكونوگرافي اروين پانوفسكي پرداخته است. آيكونوگرافي، خوانش سه مرحله‌اي (توصيف، تحليل و تفسير) تصوير يا اثر هنري است. هدف اين مقاله تحليل و بررسي نقوش شجره‌نگاري نسخه فوق از منظر كشف روابط معنادار ميان اجزاي آن‌ است. در اين خصوص دو پرسش‌ مطرح شد: 1) اهداف حاكمان عثماني از سفارش اين نسخه تبارشناسانه چه بوده است؟ 2) برمبناي نظريه پانوفسكي شيوه چيدمان و آرايش متن و نقوش بر چه معاني ‌و مفاهيم مستتري دلالت دارند؟ روش پژوهش از نوع تحليل كيفي است و برمبناي نظريه آيكونوگرافي پانوفسكي به تحليل داده‌ها پرداخته شده است. گردآوري داده‌ها به روش كتابخانه‎‌اي و از اسناد دست اول است. يافته‌هاي مقاله منتج به اين شد كه، حاكمان عثماني با هدف تثبيت قدرت خود از جانب خدا به برقراري ارتباط نسبي بين خاندان خود و انبياء، پرداخته و بر اين اساس سفارش چنين نسخه‌اي را ‌‎داده‌اند. اشكال و رنگ‌هاي به‌كار رفته در اين نگاره‌ها بيان‌گر لايه‌هاي پنهان معنادار بوده و تاثير نگارگري ايران و آراي انديشمندان اسلامي به صورت نمادين در اشكال و رنگ‌هاي نمادين آن هويداست.