نوآوري‌هاي ابن‌حزم در منطق و كاربست‌هاي آن در دين‌پژوهيِ او

ابن‌حزم، فقيه، فيلسوف و منطق‌دان غرب جهان اسلام در قرن پنجم هجري و در روزگار سخت علوم عقلي، از پيشگامان دفاع از منطق است كه با روش خاص بهره‌گيري از آيات و روايات و با استناد به احكام ديني در ضمن مباحث منطقي، تلاش كرد سازگاري منطق با دين را نشان دهد. وي ازلحاظ محتوايي نيز دست به نوآوري زده و در برخي مباحث مانند اقسام دلالت، تقسيم‌بندي اسما و قضيه‌شناسي، بدون وام گرفتن از ديگران و با استفاده از اصطلاحات و روش خاص خود، به تبيين نكات ظريف منطقي و سپس كاربست آن‌ها در تحليل داده‌هاي ديني پرداخته است. وي در بحث دلالت، ضمن پيوند دادنِ مبحث الفاظ با جزئي و كلي، به ديدگاه خود مبني بر حجيت ظواهر دين نزديك مي‌شود. همچنين با بيان اقسام اسم و تعريف آن‌ها، زمينه را براي ورود به اسماي الهي فراهم كرده و از اين بحث در توقيفي بودن اسما و صفات الهي كمك مي‌گيرد. ابن‌حزم در قضيه‌شناسي نيز با نوآوري در مباحث مربوط به تمايز جملات خبري از انشايي توانست طرح نويني در تحليل آموزه‌هاي ديني دراندازد. اين نوشتار افزون‌بر تبيين نوآوري‌هاي ابن‌حزم در مسائل منطقي، با روش توصيفي ـ تحليلي به توضيح كاربست‌هاي اين ديدگاه‌ها مي‌پردازد.