حكايات كرامات؛ از كرامت‌سازي تا كرامت‌ستيزي (منابع كرامات مشايخ تا قرن نهم قمري)

درون مايه‌ بيشتر حكايات صوفيه، كرامات مشايخ است. اين يعني حجم عظيمي از تذكره‌ها و مناقب‌نامه‌هاي عرفاني و برخي ديگر از متون صوفيانه كه همگي را مي‌توان با عنوان «حكايات كرامات» گنجاند. حكايات كرامات همواره عرصه‌ رد و قبولِ گروه‌هاي گوناگون از مخاطبانِ خود بوده است. برخي از كرامت‌باوران نه تنها اين حكايات را پذيرفته‌اند، بلكه كوشيده‌اند كراماتي چند در همين قالب براي مشايخ صوفيه جعل كنند. در مقابل، برخي از منكران و كرامت‌ناباوران نيز به نپذيرفتن و انكار قلبي بسنده نكرده، كار را به كرامت‌ستيزي كشانده‌اند. برخي از پژوهشگران معاصر نيز به دلايلي همچون كرامت‌سازي، يا رسماً و علناً به ستيزه با كرامات برخاسته‌اند، يا به گونه‌اي واقع‌گراييِ اينگونه حكايات را زير سؤال برده‌اند، و يا براي آن، محدوديت‌هايي قائل شده‌اند. چگونه مي‌توان در ميانه‌ اين كرامت‌سازي‌ها و كرامت‌ستيزي‌ها، كرامات اوليا را به عنوان يك پديده‌ عرفاني به طور علمي بازشناسي نمود؟ در اين نوشتار پس از بررسي انگيزه‌ كرامت‌سازان و انكار كرامت‌ستيزان، به شيوه‌ توصيفي و تحليلي مشخص مي‌شود كه كرامت‌سازي‌ها و كرامت‌ستيزي‌ها مانع از آن نيست كه نوع كرامات اوليا را به عنوان واقعيت‌هايي عرفاني به رسميت نشناسيم. اهميت موضوع در باورپذيري و واقع‌نمايي حكايات كرامات است كه حجم بسياري از تراث ادبي و عرفاني را شامل مي شود.