سَمَك؟ تحليل نام قهرمان داستان «سمكِ عيّار»

از زمان چاپ كتاب سَمَك عيار -نوشته فرامرز پسر خداداد ارجاني به تصحيح پرويز ناتل خانلري- كه يكي از كهن‌ترين نمونه‌هاي داستان‌پردازي عاميانه در تاريخ ادبيات فارسي است، نام قهرمان نخست اين داستان، همه‌جا -از روي جلد كتاب گرفته تا در عنوان و متن برگردان عربي و انگليسي آن و مقالات بسيار كه به زبان‌هاي گوناگون درباره آن منتشر شده- سَمَك ثبت شده است. مسئله اين است كه گويا اين نام مشهور، درست نيست و لغزشي بزرگ درباره لفظ و معني آن رخ داده است. در اين نوشتار با درانداختن ترديدهايي منطقي، موشكافي در ناسازگاري‌هاي تاريخي و بررسي آن دسته از گزارش هاي متن كتاب كه در آنها به نام قهرمان داستان و معني آن پرداخته شده است، به نقد اين خوانش مشهور از واژه سمك پرداخته و كوشش شده است تا خوانش درست اين نام و نيز معني آن روشن شود. دستاورد اين پژوهش آشكار مي‌سازد كه ادبيات فارسي درباره نام قهرمان داستان سمك عيّار، از همان آغاز به راهي خطا افتاده است. پس جاي آن است كه اكنون به جبران آن برخيزد.