بررسي تطبيقي گسترۀ دلالي براهين جهان ‌شناختي و برهان صديقين

بي‌ ترديد مسئله اثبات وجود و صفات خداوند همواره يكي از دغدغه ‌هاي فيلسوفان و متكلمان بوده است و ازاين ‌رو برهان‌هاي زيادي همچون برهان‌ حركت، برهان حدوث، برهان وجوب و امكان، و برهان صديقين را براي اثبات ذات واجب‌الوجود اقامه نموده‌اند. براهين يادشده را مي‌توان به دو دستة ‌جهان‌شناختي و وجود‌شناختي تقسيم كرد. اين برهان‌ها از نظر دقت و قوّت، در اثبات ذات و گستردگي در اثبات صفات خداوند درجات متفاوت دارند. ازآنجاكه جامعيت و درستي و ارزش يك ادعا يا باور بستگي به ميزان اعتبار و محدودة دلالتِ دليل آن دارد، و با توجه به تفاوت‌هاي گسترة دلالي يا محدودة قلمرو اثباتي هر يك، ما در اين مقاله با بررسي تطبيقي برهان‌هاي يادشده نشان داده‌ايم كه برهان صديقين در عين اين‌كه از مهم‌ترين و كامل‌ترين برهان‌هاي اثبات وجود خداوند است، قلمرو دلالي آن، نسبت به اثبات اسما و صفات در مقايسه با براهين جهان‌شناختي گسترده‌تر است. به اين ترتيب، اين برهان يگانه برهاني است كه افزون بر اثبات وجود خداوند، در اثبات جميع صفات او نيز ما را از اقامۀ برهان ديگر بي ‌نياز مي‌كند.