انقلاب اسلامي و بازآفريني انسان جهادي

مسئله «ماهيت انسان» نقطه شروع بسياري از مباحث نظري و فلسفي است. در مطالعات انسان شناختي مي‌توان از دو گونه متفاوت از انسان آرماني يعني «انسان اقتصادي» و «انسان جهادي» سخن گفت. در انسان اقتصادي به طور كلي انسان؛ بازيگري خردمند، منفعت‌جو، خودپرست، بهينه خواه، محاسبه‌گر و هدف محور تلقي مي‌شود. به تاسي از اقتصادانان مكتب كلاسيك كه نقش پررنگي در صورتبندي انسان اقتصادي داشتند، اصل سودمندي و اصالت نفع شخصي مبناي كنش و رفتار انسان دانسته مي‌شود و اينكه انسان‌ها به‌ طور طبيعي در جستجوي تمتّع بيشتر با كوشش كمتر هستند. در حاليكه انسان اقتصادي مدعي توصيفي واقعي، عيني و جهانشمول از انسان است و فراتر از اين حتي نيات همنوع‌خواهانه، خيرخواهانه و ياريگرانه را نيز از منظر نفع شخصي توضيح مي‌دهد، به نظر مي‌رسد كلان روايت انسان اقتصادي قادر به توضيح رفتار انسان در همه زمان‌ها و مكان‌ها نيست و با رفتار واقعي انسان فاصله زيادي دارد. برخلاف چنين مفروضاتي با گونه‌اي ديگر از انسان مواجه هستيم كه همنوع‌خواهي، ايثار، حق‌طلبي، از خودگذشتگي، خيرخواهي، انصاف، حق‌شناسي، غمخواري، اخلاق‌مداري، معنويت‌گرايي، تكليف‌گرايي و رضايتمندي الهي از ويژگي‌هاي او محسوب مي‌شود. با عنايت به اين مساله پژوهش پيش‌رو در تلاش است با بهره‌گيري از روش مقايسه‌اي، ضمن به چالش كشيدن مفروضات انسان اقتصادي، بر ناتواني اين مدل آرماني در فهم ماهيت پيچيده انسان صحه گذاشته و زمينه را براي طرح مدل آرماني انسان جهادي فراهم كند. انقلاب اسلامي را مي‌توان دميدن روح متفاوتي به كلان روايت انسان اقتصادي و ظهور و بروز انسان جهادي دانست.