جايگاه مسجد در تحقق همبستگي اجتماعي و توسعه شهر اسلامي

مسجد در دين اسلام داراي بيشترين قدمت در تاريخ اسلام است و مي تواند در شكل گيري مفهوم شهر اسلامي نقش اساسي ايفا كند. همچنين مهمترين نماد شهر اسلامي از بُعد معماري منظر و كالبد شهري مساجد هستند، اما بايد در تحقق شهر اسلامي به ابعاد ديگر مسجد نيز توجه نمود. در عصر حاضر علي الخصوص در كشورهاي در حال توسعه كه بي اعتمادي و عدم توجه به جامعه در زندگي بيشتر ساكنين شهر قابل مشاهده است. با رشد شهرهاي اسلامي و تبديل آنها به كانون هاي اجتماعي، به تناسب رشد جمعيت، همواره در معرض كاهش همبستگي اجتماعي و شهروندي بوده اند تا جايي كه سبب اختلال در نظام روابط جمعي و كاركردهاي آن شده است. بنابراين بايد اقدام به برنامه‌ريزي‌هايي جهت افزايش سطح همبستگي اجتماعي براي بالا بردن سرمايه اجتماعي درون شهرها نمود و اين امور را در اولويت قرار داد. از جمله مكان هايي كه مي‌تواند در اين زمينه موثر باشد مساجد هستند، زيرا با تكيه بر آموزه هاي اسلامي مي توانند به هويت بخشي در ميان شهروندان كمك نموده و در تحقق همبستگي اجتماعي و توسعه شهرهاي اسلامي تأثير به سزايي داشته باشند، تا زمينه‌ساز ايجاد تمدن نوين اسلامي باشند. نوشتار حاضر جزء پژوهش هاي كيفي و از نوع كاربردي بوده و با شيوه كتابخانه اي و اسنادي با هدف تبيين جايگاه و نقش مسجد در تحقق همبستگي اجتماعي و توسعه شهرهاي اسلامي به آن پرداخته مي شود. پرسش اصلي مطرح شده اين است كه جايگاه مسجد در تحقق همبستگي اجتماعي و توسعه شهر اسلامي چگونه است؟ نتايج يافته هاي پژوهش، نشان مي دهند كه مساجد در پيدايش شهرهاي اسلامي، نقشي فراتر از كالبد دارند زيرا مساجد به غير از كاربرد عبادي، داراي كاردكردهاي متنوعي نيز هستند، و در فقدان روش هاي جايگزين اجتماعي و فرهنگي و نيز راهكارهاي فضاي مناسب در شهرهاي اسلامي مي توان از پتانسيل مسجد به عنوان يك مركز مذهبي و اجتماعي در ايجاد اتحاد ميان شهروندان و همبستگي اجتماعي استفاده نمود. و اين مسئله را به مرور در ساير شهرهاي اسلامي نيز گسترش داد، زيرا يك هويت مشترك اسلامي بين اين شهرها وجود دارد و با استفاده مناسب از مساجد قطعاً شاهد حل بسياري از مشكلات اجتماعي شهروندان در شهرهاي اسلامي و حركت به سوي توسعه اين شهرها خواهيم بود.