مباني فكري جريان ضدّ شعوبي سده‌هاي نخستين اسلامي با تكيه بر آراي ابن‌قتيبه

پس از تأسيس خلافت عباسي، دو جريان فكري «شعوبي» و «ضدّ شعوبي» در جهان اسلام به معارضه با يكديگر برخاستند. جنبش شعوبيه ايراني، به پيشينه تاريخي و تمدني كهن ايران استناد مي‌كرد و در پي ارتقاي جايگاه سياسي و اجتماعي خود در نظم سياسي نوين بود. جريان ضدّ شعوبي كه امتداد انديشه سياسي امويان محسوب مي‌شد، به دليل از دست دادن منزلت سياسي و اجتماعي پيشين، در پي القا و تداوم انديشه برتري عرب بر غيرعرب بود.اين پژوهش، در پي بازسازي مباني فكري جريان ضدّ شعوبي در سده‌هاي نخستين اسلامي با تكيه بر آراي ابن‌قتيبه از حاميان جدي انديشه مزبور است. دليل انتخاب ابن‌قتيبه، به‌عنوان نماينده جريان تفكر ضدّ شعوبي، باقي ماندن كتاب فضل العرب اوست كه حاوي صورت‌بندي كاملي از مباني ضدّ شعوبي‌هاست. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه مباني فكري جريان ضدّ شعوبي بر اساس آراي ابن‌قتيبه، داراي دو محور كانوني اثبات برتري قوم عرب بر ساير اقوام و اثبات فرومايگي جايگاه اجتماعي، سياسي و تاريخي ايرانيان و شعوبي‌مسلكان بوده كه هريك مبتني بر چندين اصل است. نوشتار حاضر، از نوع تحقيقات تاريخي است و با روش توصيفي ـ تحليلي و با تكيه بر منابع كتابخانه‌اي، به‌ويژه كتاب فضل العرب، به نگارش درآمده است.