مناسبات خلفاي عباسي با سلجوقيان عراق از خلافت راشد تا قتل مستنجد (529 ـ 566ق)

مرگ سلطان محمد سلجوقي در سال 511ق، سرآغاز تضعيف سلجوقيان و در نقطه مقابل، تكاپوي خلفاي عباسي به منظور تقويت قدرت دنيوي بود. اين تعارض‌ها، سبب كشمكش‌هاي زيادي ميان سلجوقيان عراق و خلفاي عباسي گرديد. تشتت داخلي شاهزادگان سلجوقي، سبب شد كه خلفا فرصت را براي تحكيم قدرت مغتنم شمرده و به تمركزگريزي امراي نظامي دامن بزنند؛ به‌عنوان نمونه، خليفه الراشد بالله، با تكيه بر ميراثي كه از پدر (مسترشد) به او رسيده بود، تلاش فراواني براي خارج شدن از سيطره سلجوقيان عراق انجام داد. پژوهش حاضر، با روش توصيفي ـ تحليلي و با تكيه‌ بر منابع دست اوّل، در پي بررسي مناسبات خلفاي عباسي و سلجوقيان عراق و سياست خلفا براي به دست آوردن قدرت است. يافته‌هاي پژوهش، نشان مي‌دهد كه خلفاي عباسي با تفرقه‌افكني در بين شاهزادگان سلجوقي، اتحاد با اتابكان و شاهزادگان ضعيف‌تر و با توجه به شرايط حاكم بر ايران، در پايان قرن ششم هجري قمري كه ظهور قدرت خوارزمشاهيان را در پي داشت، موفق شدند ابتدا قدرت خـود را در عراق عرب تثبيت نمايند و سپس، با به‌كارگيري نيروهاي فرامنطقه‌اي، به حيات سياسي سلجوقيان عراق پايان دهند