تحليل ساختاري مكاتيب عبدالله قطب

مكتوبات يكي از گونه‌هاي مهم ادبيّات و انواع نثر فارسي است كه در دوره‌هاي مختلف تاريخي از نظر ادبي، اجتماعي، تاريخي و سياسي از اهمّيت شاياني برخوردار بوده است. عرفاي اسلامي با استفاده از فن مكتوب‌نگاري و با پيروي از پيشوايان دين، اقدام به نگارش نامه‌هايي براي انتقال آموزه‌هاي عرفاني و هدايت سالكان طريقت كرده‌اند. عبدالله قطب يكي از عارفان برجسته قرن نهم هجري است كه اقدام به تأسيس جامعه‌اي آرماني و مدينه‌اي فاضله با عنوان «اخوان آباد» در حوالي جهرم كرد. وي از طريق نگارش مكتوبات به اداره اين جامعه آرماني و هدايت و تعليم مريدان خود پرداخت؛ مكتوباتي كه هم از نظر نثر شيواي فارسي و هم از نظر دربرداشتن نكات ارزشمند عرفاني براي ارشاد و تعليم سالكان درخور توجّه است. بر اين اساس، در اين جستار با روش تحليلي ـ توصيفي ساختار مكاتيب قطب مورد بررسي قرار گرفته است. يافته‌هاي تحقيق حكايت از آن دارد ويژگي‌هاي سبكي نگارش قطب، يعني گرايش به ساده‌نويسي و ايجاز و اختصار، ساختار مكتوبات وي را دستخوش تغيير قرارداده و همين امر سبب تفاوت مكاتيب قطب در قياس با ساير مكتوبات عرفاني شده است. اين مكتوبات در زمره مكتوبات اخواني و چند سويه جاي مي‌گيرد.