سير تحول كالبدي، عملكردي و ادراكي فضا در گونه‌شناسي مساجد تاريخي قزوين (دوره‌هاي اوايل اسلام، سلجوقي، صفوي و قاجار)

تاريخ پيدايش مساجد مترادف است با تاريخ ظهور اسلام، و گسترش آن، تابع توسعه و نفوذ اين بناي مقدس در جوامع مختلف بوده است. بي‌شك در طول تاريخ تركيب مساجد با فنون، فرهنگ‌ها و نگرش‌هاي غني جوامع گوناگون، معماري آن را به عنوان نماد معماري اسلامي رقم مي‌زند، به‌گونه‌اي كه مي‌توان ادعا كرد تحول در ساير بناهاي اسلامي به تبعيت از تطور معماري مساجد آغاز شده است. در اينجا پرسش اصلي اين است كه آيا در پژوهش حاضر، با توجه به اهميت معماري مساجد شهر تاريخي قزوين چه به‌لحاظ ويژگي‌هاي كالبدي و چه به‌لحاظ دگرديسي‌هاي تاريخي، مي‌توان به قواعد و چهارچوب‌هايي دست يافت كه منتج به سير تحول گونه‌هاي فضايي مساجد اين شهر از منظر كالبدي، عملكردي و ادراكي شود؟ براين‌اساس، مطالعه حاضر عواملي چون فهم چيستي و چگونگي ساخت و توجه به مفاهيم اخذشده در نمونه‌هاي موردمطالعه در دوره‌هاي اوايل اسلام، سلجوقي، صفوي و قاجارِ شهر تاريخي قزوين را نيز در بر مي‌گيرد. روش پژوهش كيفي است كه به‌كمك روش‌هاي تفسيري ـ تاريخي نگاشته و اطلاعات آن به‌صورت ميداني و اسنادي گردآوري شده است. درواقع، اين پژوهش به بازخواني سير تحول در يازده گونه برقرار و ارزشمند در دوره‌هاي مذكور در شهر قزوين مي‌پردازد و چگونگي سازماندهي فضايي و نحوه ارتباط فضاي نيايشي و شيوه‌هاي تعريف فضاي باز و بسته را در الگوي فضايي اين مساجد از منظر كالبدي، عملكردي و ادراكي مورد بررسي قرار مي‌دهد. نتايج حاصل از تحليل داده‌ها نشان مي‌دهد سير تحول مساجد موردپژوهش در دوره‌هاي فوق در شهر تاريخي قزوين بيان‌كننده اشتراكات و تمايزات مختلف و دگرساني در چگونگي سازماندهي فضايي و نحوه ارتباط فضاي نيايشي و شيوه‌هاي تعريف فضاي باز و بسته در الگوي فضايي اين مساجد بوده و در هر دوره قابل‌شهود است.