واكاوي نقش بلوك‌سالاري در تحقق بانكداري اسلامي با نگاهي به قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران

مفاهيمي از جمله حق و عدل، رفاه عمومي و تجلي اخلاق انساني از مهم‌ترين اهداف بانكداري اسلامي به‌شمار مي‌آيد. به‌رغم تأكيد اصول قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران بر شرعي بودن كليه فعاليت‌هاي اقتصادي و فراهم شدن حكمراني قوانين مبتني بر شريعت، اجراي صحيح و كارآمد بانكداري اسلامي در نظام بانكي كشور با روش ديوان‌سالاري و مبتني بر فرآيندهاي سنتي عملي نگرديده است. از سوي ديگر، خدمات مالي نظيربه‌نظير (P2P) به‌منظور تحقق ويژگي‌ها، اصول و اهداف بانكداري مبتني بر اخلاق، به طور فزاينده‌اي در حال ايجاد تغييرات قابل‌توجهي در سراسر جهان است و بلوك‌سالاري به تمام و كمال پوشش‌دهنده آن است. بلوك‌سالاري مي‌تواند خدمات مالي نظيربه‌نظير را بدون واسطه و دخالت شخص ثالث به بهترين نحو انجام دهد؛ بلوك‌سالاري با حذف واسطه در بانكداري سنتي، هزينه تمام‌شده خدمات مالي را كاهش مي‌دهد؛ مخاطرات حملات سايبري در بانكداري بلوك‌سالاري كمتر است؛ از اين‌رو هزينه مخاطرات عملياتي كاهش مي‌يابد. سؤال اصلي تحقيق حاضر اين است كه قابليت بلوك‌سالاري براي تحقق بانكداري اسلامي حقيقي چيست؟ اين پژوهش با بهره‌جويي از منابع كتابخانه‌اي نوين و روش توصيفي تحليلي پاسخ به اين سؤال را اين‌گونه روشن ساخت كه اولاً، اركان بلوك‌سالاري هيچ‌گونه منافاتي با اصول اخلاقي و شرعي اسلام ندارد، و ثانياً، بلوك‌سالاري با توجه به الزامات و قابليت خود، اهداف مشخص شده در قانون اساسي ايران در راستاي شرعي‌بودن فعاليت‌هاي اقتصادي را جامه عمل مي‌پوشاند. در اين مقاله سعي شده است تا برخي از شاخص‌هاي حكمراني شركتي و اخلاق‌محور در سه روش بانكداري ديوان‌سالاري، بلوك‌سالاري خصوصي و بلوك‌سالاري عمومي را - كه مورد اخير، مورد مطلوب حكمراني مردم‌سالاري بر بانكداري است - به‌طور تطبيقي مورد مطالعه قرار دهد.