مطالعه اثر تغيير اقليم بر وضعيت خشكسالي و اقليم ايران با استفاده از شاخص‌ خشكي

زمينه و هدف: يكي از پيامدهاي تغيير اقليم وقوع رخدادهاي حدي نظير خشكسالي است كه شناسايي، پايش، ارزيابي و نيز اطلاع‌رساني از شرايط وقوع حائز اهميت است. در اين مطالعه به بررسي اثر تغيير اقليم بر وضعيت خشكسالي و نيز اقليمي بخش‌هاي مختلف ايران در آينده نزديك (2040 2021)، مياني (2060 2041) و دور (2080 2061) با بهره‌گيري از شاخص‌هاي خشكي برآورد شده توسط پايگاه اقليمي كوپرنيك اتحاديه اروپا (مبتني بر خروجي مدل اقليمي GFDL ESM2M) و تحت سناريوهاي RCP4.5 و RCP8.5 پرداخته شده است.روش پژوهش: در پژوهش حاضر از داده‌هاي اقليمي شبيه‌سازي شده توسط پايگاه اطلاعاتي كوپرنيك براي محاسبه شاخص خشكي (Aridity Index) بخش‌هاي مختلف ايران در افق‌هاي زماني مخلتف استفاده شده است. از آزمون من كندال براي بررسي روند تغييرات شاخص‌هاي خشكي در افق‌هاي زماني مختلف استفاده بعمل آمده است. همچنين از شاخص خشكي براي تعيين وضعيت اقليمي بخش‌هاي مختلف ايران در دوره‌هاي زماني مختلف استفاده و روند تغييرات آن نيز مورد تحليل و بررسي قرار گرفت.يافته‌ها: نتايج نشان داد كه در آينده نزديك و بر اساس سناريوي RCP4.5 متوسط سالانه شاخص خشكي به دليل افزايش تبخيروتعرق مرجع در مقايسه با بارش داراي روند افزايشي در بيشتر بخش‌هاي كشور است و اين تغييرات اقليمي منجر به تغيير وضعيت اقليمي بخش‌هايي از شمال كشور از مرطوب به نيمه‌خشك و نيمه‌مرطوب و قسمت‌هايي از مركز و جنوب شرقي از خشك به نيمه‌خشك مي‌شود. در حالي كه بر اساس سناريوي RCP8.5 در قسمت‌هايي از شرق و مركز كشور يك روند نزولي و در بخش‌هايي از آذربايجان غربي، آذربايجان شرقي، چهارمحال بختياري و بخشي از كرمانشاه روند صعودي وجود دارد. همچنين در آينده مياني و بر اساس سناريوي RCP4.5 نيز يك روند نزولي در بيشتر بخش‌هاي كشور رويت مي‌شود و تغيير اقليم سبب افزايش گستره مناطق داراي اقليم خشك در بخش‌هاي مركزي و جنوب شرقي مي‌شود و اين در حاليست كه بر اساس سناريوي RCP8.5 يك روند صعودي در بيشتر سطح كشور وجود دارد و تغيير اقليم سبب افزايش گستره مناطق داراي اقليم‌ نيمه‌خشك و خشك در قسمت‌هايي از شمال غرب، شمال شرق و قسمتي از مركز و جنوب كشور مي‌شود. در نهايت در آينده دور و بر اساس سناريوي RCP4.5 نيز روندهاي مذكور تقريبا صادق بوده و تغيير اقليم منجر به گسترش مناطق با اقليم خشك و نيمه‌خشك خواهد گرديد.نتايج: نتايج بدست آمده نشان مي‌هد متوسط شاخص خشكي در آينده نزديك، مياني و دور بر اساس سناريو RCP4.5 به ترتيب 0.5، 2.2 و2.3 درصد و مطابق سناريو RCP8.5 به ترتيب 2، 4.2 و 4.1 درصد نسبت به دوره پايه افزايش مي‌يابد. اين مساله گوياي اين نكته است كه كاهش بارش و افزايش دماي سطح زمين در اثر تغيير اقليم، به طور توامان منجر به افزايش وضعيت خشكي بخش‌هاي مختلف كشور خواهد شد. اين مساله علاوه بر تغيير نوع اقليم منطقه، اثرات جبران ناپذيري بر وضعيت منابع آب، كشاورزي، محيط زيست و شهرنشيني خواهد داشت. لذا توصيه مي‌شود جهت كاهش اثرات مزبور، اقدامات مناسب در جهت كنترل ميزان مصارف آبي در بخش‌هاي مختلف كشور متناسب با شرايط اقليمي هر منطقه مدنظر مديران و مسئولين قرار گيرد.