تاثير تغيير كاربري باغات بادام دشت سامان استان چهارمحال و بختياري به اراضي زراعي بر برخي شاخص‌هاي فيزيكي و شيميايي كيفيت خاك

زمينه و هدف: در ساليان اخير برخي از كشاورزان دشت سامان استان چهارمحال و بختياري براي تامين غذا و علوفه بيش‌تر باغات بادام اين منطقه را به اراضي زراعي و مرتعي تغيير كاربري داده‌اند. از آنجايي كه اين فعاليت‌ها عمدتاً بدون داشتن شناخت كافي از محيط خاك انجام مي‌گيرد، مي تواند تهديد جدي در جهت كاهش كيفيت خاك ‌باشد. بنابراين، مطالعه در زمينه اثر مديريت‌هاي متفاوت روي ويژگي‌هاي مختلف خاك و در جهت مديريت پايدار منابع خاك اهميت فراواني دارد. در اين پژوهش اثر تغيير كاربري اراضي در اين عرصه‌ها بر برخي شاخص‌هاي فيزيكي و شيميايي كيفيت خاك مورد بررسي قرار گرفت.روش پژوهش: به‌منظور بررسي اثر تغيير كاربري اراضي بر برخي شاخص‌هاي فيزيكي و شيميايي كيفيت خاك، سه سيستم كاربري اراضي شامل باغ بادام دائمي، مرتع دائمي و باغ بادام تبديل شده به زمين زراعي از اراضي دشت سامان انتخاب گرديد. از هر كدام از سه سيستم كاربري مورد نظر 15 نمونه خاك (در مجموع 45 نمونه) از عمق صفر تا 30 سانتي‌متري به‌صورت شبكه‌هاي منظم (متري30×30) نمونه‌برداري شد. برخي پارمترهاي فيزيكي و شيميايي نمونه خاك‌هاي عرصه‌هاي مورد مطالعه مطابق روش‌هاي استاندارد اندازه‌گيري شد. پس از جمع‌آوري و ثبت داده‌ها در محيط Excel، آناليز واريانس يك طرفه داده‌ها (ANOVA) با استفاده از نرم افزار SPSS18 و مقايسه ميانگين‎ها نيز بر اساس آزمون LSD در سطح احتمال 1 درصد انجام شد.يافته‌ها: نتايج تجزيه واريانس داده‌ها نشان داد، تغيير كاربري اراضي (تبديل باغ بادام به زمين زراعي) تاثير معني‌داري در سطح احتمال 1 درصد بر شاخص‌هاي فيزيكي و شيميايي خاك مورد مطالعه ايجاد كرد. تغيير كاربري اراضي باعث تغيير بافت خاك سطحي عرصه‌هاي مطالعاتي نشد. بافت خاك هر سه سيستم مطالعاتي تقريباً يكسان (لوم رسي متمايل به لوم رسي شني) بود. براساس نتايج مقايسه ميانگين‌ها، در اثر تبديل باغ بادام به زمين زراعي مقادير تخلخل كل، ميانگين وزني قطر خاكدانه‌ها، سرعت نفوذ پايه و كربن آلي خاك به‌طور معني‌داري در سطح احتمال 1 درصد به‌ترتيب كاهشي برابر12%، 56%، 50% و54 درصد و مقادير جرم مخصوص ظاهري خاك، pH، هدايت الكتريكي و درصد آهك خاك افزايشي برابر10%، 5%، 44% و 18 درصد را نشان داد. در اين تحقيق حفاظت اراضي مرتعي و جايگزيني گياهان مرتعي باعث بهبود و افزايش معني‌دار مقادير ميانگين كربن آلي خاك، تخلخل كل، پايداري خاكدنه‌ها و سرعت نفوذ پايه به‌ترتيب تا 48%، 14%، 69% و 40 درصد نسبت به كاربري زمين زراعي شده بود (pr 0.01). بين كاربري باغ بادام و زمين مرتعي تفاوت معني‌داري از لحاظ شاخص‌هاي ارزيابي شده مشاهده نشد (0.01 pr).نتايج: به‌طور كلي، در بين پارامتر‌هاي تحليل شده شاخص‌هاي كربن آلي، ميانگين وزني قطر خاكدانه‌ها و جرم مخصوص ظاهري خاك به ترتيب قابل اعتمادترين شاخص‌هاي فيزيكي و شيميايي كيفيت خاك براي منطقه مورد مطالعه مي‌باشد. بنابراين در اين تحقيق مقادير ميانگين اين شاخص‌ها به عنوان راه حل بهينه براي انتخاب مديريت‌هاي جايگزين و روش‌هاي مختلف خاك‌ورزي در كاربري‌هاي فوق‌الذكر معرفي مي‌گردد. همچنين با توجه به حساس و شكننده بودن اكوسيستم‌هاي دشت سامان توصيه مي‌شود از تغيير كاربري اراضي باغي ( قطع درختان بادام) و تبديل اين اراضي به اراضي زراعي در منطقه مطالعاتي خوداري شود. اين رهنمود مي‌تواند از سير قهقرايي خاك‌هاي منطقه مطالعاتي كه يكي از حساسترين عرصه‌هاي كشور به فرسايش مي‌باشد، جلوگيري نمايد.