تحليلي بر نقش ترجمه در روزنامه‌هاي «اختر» و «سروش» در انتقال گفتمان انتقادي متأثر از فضاي فكري استانبول به ايرانِ دوره قاجار

با رويارويي ايران عهد قاجار با غرب و آگاهي از رشد آنان، نياز به شناخت تمدن نوين آشكار شد. اگرچه ايرانيان به‌صورت مستقيم با غرب در ارتباط بودند، ولي بسياري از اين تجربه‌ها، از مسيرهاي واسطه از جمله عثماني و به‌ويژه در فضاي فكري استانبول منتقل مي‌شد. يكي از راه‌هاي شناخت غرب، تأثيرپذيري روزنامه‌هاي «اختر» و «سروشِ» چاپ استانبول، پيش و پس از انقلاب مشروطه با استفاده از ترجمه است. بنابراين، اين سؤال پيش مي‌آيد كه ترجمه‌ تحولات فكري ـ سياسي استانبول در اين روزنامه‌ها، چه تأثيري در گفتمان انتقادي آنان داشته است؟ اين پژوهش، بر اساس روش توصيفي ـ تحليلي مبتني بر گردآوري اطلاعات كتابخانه‌اي و دسترسي به آرشيو اين روزنامه‌ها، سعي در پاسخ به اين پرسش‌ دارد.يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه روزنامه‌هاي «اختر» و «سروش»، از فضاي فكري عثماني متأثر بودند و ترجمه اخبار و مقالات سياسي در اين روزنامه‌ها، تأثير عميقي در گفتمان انتقادي آنها داشتند. به‌علاوه، مشخص شد كه مترجمان و نويسندگان اين روزنامه‌ها، به انتقال تجدد و تفكر انتقادي به ايران دوره‌ قاجار كمك شاياني كردند. در نتيجه، گفتمان انتقادي با عبور از عثماني و متأثر از آن، تجلي خاصي يافت كه بيشتر منطبق با فرهنگ شرق و اسلامي ـ ايراني بود.