مروري بر مقالات مكان‌يابي تسهيلات لجستيك بشردوستانه

مقدمه و اهداف: علي‌ رغم پيشرفت‌هاي قابل‌توجه فناوري، دنياي امروز هنوز هم درگير انواع بلاياي طبيعي و انسان‌ساز (مانند زلزله، سيل، طوفان، بهمن، جنگ، تروريسم، ناآرامي‌هاي سياسي و غيره) است كه نه‌تنها روند توسعه پايدار را كاهش مي‌دهد، بلكه در صورت غفلت مي‌ تواند صدمات فاجعه‌بار و گاه جبران‌ناپذيري به رفاه يك جامعه وارد كند. اين موضوع به يك سيستم يكپارچه لجستيك كه به‌صورت علمي و جامع طراحي‌شده است، نياز دارد تا نيازهاي مديريت بحران را برطرف كند؛ سيستمي با فرآيندهاي واضح و از پيش‌ تعريف‌شده كه در آن‌ همه اجزا داراي عملكردهاي از‌پيش‌ تعيين‌شده هستند. امدادرساني به آسيب‌ديدگان يكي از مهم‌ترين مراحل مديريت بحران است كه بايد پيش از رخداد حادثه براي آن برنامه‌ريزي كرد؛ زيرا امدادرساني به‌موقع و بهره‌ور خسارات جاني و مالي را به‌شدت كاهش خواهد داد. براي عدم‌ غافلگيري در زمان بحران‌هاي طبيعي، بايد برنامه‌ريزي‌هاي مناسب از قبل و در شرايط معمول انجام گيرد. يكي از مسائل حياتي در زمان بحران، كمك‌ رساني سريع و به‌موقع است. تداركات بشردوستانه يكي از مهم‌ترين مسائل عمليات و مديريت بلايا محسوب مي شود. اين در حالي است كه عمليات موردنياز براي تداركات بشردوستانه بايد به‌ اندازه كافي پايدار باشد تا تحت ماهيت نامشخص و پيچيده فاجعه و بحران به‌خوبي عمل كند. بسياري از مشكلات در مراحل قبل و بعد از بحران، خسارات انساني و اقتصادي را به همراه دارد و درعمل اطمينان از طراحي كارآمد عمليات تداركات بشردوستانه ضروري به نظر مي ‌رسد. در اين پژوهش، با توجه به اهميت برنامه‌ ريزي پيش از بحران و همچنين فرآيند بهينه‌سازي رياضي براي مكان يابي تسهيلات و مراكز امداد، مقالات منتشرشده بين سال‌هاي 2004 تا 2023 براي بررسي مدل‌هاي بهينه‌سازي در زمينه تداركات بشردوستانه بررسي شده است. هدف پژوهش آشنايي با روند پژوهش ‌هاي فعلي تداركات بشردوستانه، به‌ويژه مسئله بهينه‌سازي مورداستفاده براي دستيابي به اهداف مختلف بخش‌ مكان‌يابي تسهيلات تداركات بشردوستانه و ارائه براي پژوهش‌ هاي آتي است.روش‌ها: براي دستيابي به يك ديد كلي در حوزه‌هاي پژوهشي و اطلاع از اينكه چه مقالاتي در اين زمينه وجود دارد و چه كساني در اين حوزه پژوهش داشته‌اند و اطلاعات جامع‌ تر ديگر، با استفاده از سايت Web of Science، كليدواژه‌هايي كه در اين پژوهش مدنظر است، جست ‌وجو شد. در مورد مسائل مكان يابي تسهيلات، تمامي انواع مسئله مكان يابي تسهيلات موردمطالعه قرار گرفته و در اين مطالعه سعي شده است كه مقالات موردبررسي در دو دسته مسائل با مدل ‌هاي قطعي و غيرقطعي طبقه ‌بندي شوند.يافته‌ها: در جدول مدل‌ هاي قطعي، نوع تابع هدف، متغيرهاي تصميم‌ گيري، نوع مدل و روش‌ هاي حل گنجانده‌شده است. در مدل‌هاي غيرقطعي، اين مطالعه بيشتر رويكردهاي برنامه‌ريزي تصادفي و بهينه‌سازي قوي را تحت پوشش قرار مي‌دهد؛ همچنين در جدول مدل‌ هاي غيرقطعي، نوع تابع هدف، متغيرهاي تصميم‌ گيري، پارامترهاي غيرقطعي مدل، نوع عدم ‌قطعيت، نوع مدل و روش‌ هاي حل گنجانده‌ شده است. با توجه به مقالات مرورشده و همچنين با مراجعه به جدول مرور مباني نظري ارائه‌شده مي‌ توان به نكاتي كه به آن‌ها پرداخته نشده يا كمتر پرداخته‌ شده است، دست ‌يافت.نتيجه‌گيري: درنهايت مي‌توان نتيجه گرفت كه اين مطالعه مي‌ تواند براي پژوهشگران در درك روند فعلي مسئله بهينه‌سازي در تداركات بشردوستانه و تكنيك‌ هاي مدل‌سازي مفيد باشد. پژوهشگران مي‌توانند به‌راحتي خلأ پژوهش را دريابند و از طريق پژوهش‌ هاي خود به جامعه كمك كنند.