ارزيابي تأثير اجراي طرح صيانت از جنگل‌هاي زاگرس بر برخي ويژگي‌هاي خاك

سابقه و هدف: جنگل‌هاي زاگرس در تأمين منابع آب زيرزميني، تهويه مطبوع، حفاظت از خاك و جلوگيري از فرسايش و تأمين زيستگاه حيات‌وحش نقش اساسي دارند. امروزه زيست‌بوم اين جنگل‌ها بر اثر بهره‌برداري غير اصولي و تخريب كاملاً شكننده شده است. اين پژوهش در مناطقي از جنگل زاگرس در استان كرمانشاه كه تحت اجراي طرح صيانت از جنگل شامل تپه گله و سرخك در شهرستان اسلام‌آباد و قشلاق در شهرستان روانسر بودند، انجام شد. هدف اصلي اين پژوهش، ارزيابي اجراي طرح حفاظت از جنگل بر ويژگي‌هاي خاك بود.مواد و روش‎ها: براي اين منظور نمونه‌هاي خاك مركب به روش تصادفي- سيستماتيك از منطقه مذكور و نيز منطقه شاهد مربوطه آن‌ها جمع‌آوري و ويژگي‌هاي فيزيكي، شيميايي و زيستي اندازه‌گيري شدند. ويژگي‌هاي خاك در مناطق تپه گله، سرخك و شاهد به روش تجزيه واريانس يك‌طرفه و ويژگي‌هاي خاك قشلاق به روش آزمون T بررسي شدند. نمونه‌هاي خاك برداشت شده از جنگل در محيط آزمايشگاه هوا خشك و از الك 2 ميلي‌متري عبور داده شدند. سپس ويژگي‌هاي فيزيكي و شيميايي (pH، EC، چگالي ظاهري و كربن آلي) آن‌ها اندازه‌گيري شد. براي اندازه‌گيري ويژگي‌هاي زيستي نمونه‌برداري خاك با لوازم استريل انجام شد. نمونه‌ها به آزمايشگاه منتقل و در يخچال (در دماي 4 درجه سلسيوس) تا زمان انجام آزمايش‌هاي زيستي (تنفس خاك، كربن زيست‌توده ميكروبي و ضريب متابوليكي) نگهداري شد.يافته‏ها: نتايج نشان داد كه تغييرات آماري معني‌داري در EC و pH خاك در تمامي مناطق مورد مطالعه مشاهده نشد. مقدار كربن آلي در سرخك به‌طور معني‌داري بيشتر بود. از ميان ويژگي‌هاي زيستي اندازه‌گيري شده خاك، اختلاف معني‌داري در تنفس خاك در تمام مناطق مورد مطالعه مشاهده نشد. با اين حال، كربن زيست‌توده ميكروبي و ضريب متابوليكي خاك در سرخك به‌طور معني‌داري بيشتر از شاهد و تپه گله بود.نتيجه‏گيري: يافته‌هاي اين پژوهش نشان داد كه طرح حفاظت از جنگل اگر به‌صورت شايسته و كامل در عرصه اجرا و پياده شود (منطقه سرخك) خواهد توانست برخي از شاخص‌هاي كيفيت خاك را احيا نمايد و اميد آن مي‌رود كه باگذشت زمان و رعايت روش‌هاي مديريت حفاظت از جنگل، فرآيند احياي خاك در اين اراضي جنگلي تحقق يابد. در بين شاخص‌هاي مورد بررسي كربن آلي خاك و كربن زيست‌توده ميكروبي، ازجمله شاخص‌هايي بودند كه به‌خوبي نسبت به اعمال درست و كامل طرح حفاظت از جنگل پاسخ داده و شاهد ارتقاي اين پارامترها در اراضي تحت مديريت بوديم. اين موضوع تأييد مي‌كند كه براي پايش چگونگي تأثير مديريت‌هاي اراضي، شاخص‌هاي زيستي كيفيت خاك از حساسيت بيشتري برخوردار بوده و سريع‌تر به اين تغييرات پاسخ مي‌دهند.