ارزيابي اثر سطوح مختلف تنش شوري و برگ‌پاشي اسپرمين، اسپرميدين و پوترسين بر عملكرد دانه و غلظت عناصر غذايي برگ و ريشه در گياه كاملينا

سابقه و هدف: شوري خاك به ويژه در مناطق خشك و نيمه خشك يكي از عواملي است كه رشد گياهان را محدود مي‌كند. تجمع بيش از حد يون‌هاي سديم و كلريد منجر به كاهش رشد و عدم تعادل مواد مغذي مي‌شود. استفاده از پلي آمين‌هاي اگزوژن، از جمله پوترسين، اسپرميدين و اسپرمين به عنوان يك روش موثر نه تنها در تعيين نقش آنها در پاسخ به شوري، بلكه به عنوان راهي براي افزايش مقاومت گياه به شوري در نظر گرفته مي‌شود. كاملينا يك محصول دانه روغني از خانواده براسيكا است كه حاوي ساير تركيبات زيست فعال مانند فلاونوئيدها و محصولات فنلي و به عنوان منبع جديدي از اسيدهاي چرب ضروري، به ويژه اسيدهاي چرب امگا 3 است. اين مطالعه با هدف ارزيابي اثر سطوح مختلف كلريد سديم و برگ‌پاشي اسپرمين، اسپرميدين و پوترسين بر عملكرد دانه و غلظت عناصر غذايي برگ و ريشه در گياه كاملينا انجام گرفت.مواد و روش‌ها: آزمايش در اسفندماه سال 1400 به صورت فاكتوريل بر پايه طرح كاملا تصادفي به صورت كشت گلداني با 12 تيمار و 3 تكرار اجرا گرديد. تيمار تنش شوري با آب درياچه ‌اروميه در سه سطح (صفر، 15، 30 دسي زيمنس بر متر) بود. تيمار محلول‌پاشي در 4 سطح 1- محلول‌پاشي با اسپرمين (2 ميلي‌مولار)، 2- محلول‌پاشي با اسپرميدين (2 ميلي‌مولار)، 3- محلول‌پاشي با پوترسين (2 ميلي‌مولار) و شاهد (عدم محلول‌پاشي) بود كه زمان اعمال محلول‌پاشي بعد از استقرار سه گياهچه‌ در گلدان و رسيدن به مرحله چهار برگي هر 3 روز يكبار (در مجموع در 6 مرحله) انجام گرفت. در انتهاي فصل رشد گياه كاملينا براي محاسبه عملكرد دانه، بذرهاي موجود در كپسول‌هاي سه بوته هر گلدان جدا و وزن گرديد. تجزيه و تحليل آماري داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SAS (نسخه 1/9) و MATATC انجام و مقايسه ميانگين‌ها نيز توسط آزمون توكي در سطح پنج درصد انجام شد. همچنين براي ترسيم نمودارها از برنامه Excel استفاده شد.يافته‌ها: نتايج اين تحقيق نشان داد تنش شوري 30 و 15 دسي زيمنس بر متر در مقايسه با تيمار بدون شوري به‌ترتيب پتاسيم برگ (52 و 17 درصد)، پتاسيم ريشه (44 و 37 درصد)، منيزيم برگ (50 و 28 درصد)، منيزيم ريشه (56 و 24 درصد)، روي برگ (58 و 47 درصد)، روي ريشه (39 و 29 درصد)، آهن برگ (10 و 2 درصد)، آهن ريشه (57 و 23 درصد) و عملكرد دانه را (52 و 10 درصد) كاهش داد ولي مقدار سديم برگ (89 و 82 درصد)، سديم ريشه (39 و 11 درصد)، كلسيم برگ (14 و 6 درصد) و كلسيم ريشه را (76 و 28 درصد) افزايش داد. همچنين تنش شوري به دليل افزايش مقدار سديم و كاهش پتاسيم باعث كاهش نسبت جذب پتاسيم به سديم شد ولي نسبت كلسيم به مجموع سديم و پتاسيم ريشه و برگ را افزايش داد. در تمام سطوح شوري محلول‌پاشي با پلي‌آمين‌ها با كاهش مقدار سديم برگ و ريشه باعث افزايش مقدار پتاسيم برگ و ريشه، منيزيم برگ و ريشه، روي برگ و ريشه، آهن برگ و ريشه شد. همچنين محلول‌پاشي با اسپرمين، اسپرميدين و پوترسين، در مقايسه با بدون محلول‌پاشي، به‌ترتيب عملكرد دانه را به ميزان 32، 8 و 21 درصد افزايش داد.نتيجه‌گيري: نتايج اين تحقيق نشان داد محلول‌پاشي با اسپرمين، اسپرميدين و پوترسين با بهبود جذب عناصر پرمصرف و كم مصرف ريشه و برگ، افزايش نسبت پتاسيم به سديم و نسبت كلسيم به مجموع سديم و پتاسيم ريشه و برگ توانست اثرات تنش شوري را تعديل داده و باعث بهبود عملكرد دانه كاملينا در شرايط تنش شوري شد و از كاهش بيش از حد عملكرد دانه جلوگيري كرد بنابراين محلول‌پاشي با پلي‌آمين‌ها به عنوان راهكاري موثر در كاهش خسارت ناشي از تنش شوري در گياه كاملينا معرفي مي‌گردد.