توزيع شكل‌هاي شيميايي روي، مس و نيكل در ارتباط با ويژگي‌هاي فيزيكوشيميايي در برخي از خاك‌هاي آهكي استان كهگيلويه و بويراحمد

سابقه و هدف: روي، مس و نيكل در تغذيه گياه جزء عناصر كممصرف و در شيمي زيستمحيطي به عنوان عناصر كمياب تقسيم بندي مي‌شوند. اين عناصر در تغذيه گياهان و موجودات عالي نقش دارند ولي در غلظت‌هاي زياد سبب سميت مي شوند. مسير اصلي ورود اين عناصر به زنجيره غذايي مسير خاك-گياه است. عناصر كمياب در شكل‌هاي مختلف با حلاليت متفاوت در خاك حضور دارند. تعيين شكل‌هاي اين عناصر مي تواند اطلاعات دقيق‌تري از وضعيت اين عناصر و احتمال كمبود يا سميت آنها را در طولاني مدت و در صورت تغيير شرايط محيطي نشان دهد. عصاره‌گيري جزء به جزء راهكاري براي تعيين شكل‌هاي مختلف عناصر است. مطالعه حاضر به منظور بررسي وضعيت قابليت جذب و توزيع شكل‌هاي مختلف مس، روي و نيكل در تعدادي نمونه خاك‌ آهكي اطراف ياسوج و بررسي ارتباط شكل‌هاي اين عناصر با ويژگي‌هاي فيزيكوشيميايي خاك انجام شد.مواد و روش‌ها: اين مطالعه بر 13 نمونه خاك آهكي اطراف ياسوج انجام شد. نمونه‌ها از مناطق بكر و كشاورزي بدون پيشينه دريافت كودهاي عناصر كم مصرف انتخاب شدند و آلودگي عناصر كم مصرف نداشتند. شكل‌هاي مختلف روي، مس و نيكل به طور متوالي با F1) آب مقطر (شكل محلول)، F2) استات آمونيوم يك مولار خنثي (شكل تبادلي)، F3) استات آمونيوم يك مولار با پ‌هاش 5 (شكل كربناتي)؛ F4) 0.04 مولار هيدروكسيلآمين هيدروكلرايد در 25 درصد حجمي اسيد استيك با پ‌هاش 3 (شكل متصل به اكسيدهاي آهن و منگنز)؛ F5) پراكسيد هيدروژن30 % (پ‌هاش 2) بهمراه 5 ميلي ليتر استات آمونيوم 0.3 مولار در 20 درصد حجمي اسيد نيتريك (شكل متصل به ماده آلي)؛ و F6) اسيد نيتريك 7 مولار (شكل باقيمانده) در دو تكرار عصاره گيري و با دستگاه جذب اتمي اندازه گيري شدند. يافته‌ها: روي، مس و نيكل قابل عصاره گيري با آب؛ و مس و نيكل قابل استخراج با استات آمونيوم نرمال خنثي در نمونه خاكهاي مورد مطالعه قابل اندازه‌گيري نبود. روي قابل استخراج با استات آمونيوم نرمال خنثي تنها در 5 نمونه خاك قابل تشخيص بود. فراواني شكل‌هاي شيميايي روي، مس و نيكل به ترتيب زير بود: NH4OAc pH 7- Zn NH4OAc pH 5 Zn H2O2 Zn NH2OH.HCl- Zn نتيجه‌گيري: مطالعه‌ي حاضر نشان داد كه مقدار روي، مس و نيكل در خاكهاي مورد مطالعه بصورت كلي كمتر از 100 ميلي گرم در كيلوگرم خاك است و بخش عمده اين عناصر در شكل باقيمانده يا پايدار وجود دارد در حاليكه مجموع مقدار شكل‌هاي قابل دسترس اين عناصر بصورت كلي كمتر از ده درصد مجموع شكلها بود. افزايش مقدار كربنات كلسيم خاك با كاهش مقدار كل اين عناصر همراه بود. همبستگي شكل باقيمانده عناصر مورد مطالعه با كربنات كلسيم معادل خاك‌ مي‌تواند نشان دهد كه كربنات كلسيم نقش يك ماده خنثي و فاقد عناصر فلزي را در خاك ايفا مي‌كند. از آنجا كه مقدار كربنات كلسيم معادل با درجه هواديدگي خاك‌ها ارتباط مستقيم دارد، اين رابطه نشان مي‌دهد كه در خاك‌هايي كه در مراحل اوليه هواديدگي هستند كربنات كلسيم معادل مي‌تواند نقش رقيق كننده عناصر فلزي را در خاك ايفا كند.