تأثير كاربرد سديم دودسيل بنزن سولفونات (SDBS) بر برخي ويژگي‌هاي خاك

سابقه و هدف: سديم دودسيل بنزن سولفونات (SDBS) به‌عنوان يك سورفكتانت آنيوني از طريق آب خاكستري، لجن فاضلاب و آفت‌كش‌ها وارد خاك شده و ويژگي‌هاي فيزيكي، شيميايي و زيستي خاك را متأثر مي‌سازد. هدف از اين مطالعه بررسي اثر SDBS بر برخي ويژگي‌هاي شيميايي و فيزيكي يك خاك لوم بود.مواد و روش‌ها: در اين تحقيق، اثر SDBS به‌عنوان عامل بين‌موردي در چهار سطح (0، 0.01، 0.05 و 0.25 درصد) و اثر زمان به‌عنوان متغير درون‌موردي در يازده سطح (0.25، 2، 7، 14، 21، 28، 35، 49، 63، 77 و 91 روز) بر ويژگي‌هايpH ‌، EC، آهن، منگنز، روي و مس فراهم، شاخص مواد آلي محلول و كربن آلي در قالب طرح اندازه‌گيري‌هاي مكرر با سه تكرار بررسي شدند. بررسي اثر كاربرد SDBS بر غلظت سولفات فراهم خاك، نسبت جذب سديم، درصد اشباع، چگالي ظاهري و شاخص پايداري خاكدانه‌ در قالب طرح كاملاً تصادفي، در پايان 95 روز انكوبه‌كردن خاك‌ها در سه تكرار انجام شد. بدين منظور، 15 كيلو‌گرم خاك در12 ظرف پلي‌اتيلني ريخته شد. سپس، محلول SDBS در سطوح يادشده اسپري شده و خاك‌ها به‌مدت 95 روز در دماي اتاق نگهداري گرديدند. خاك داخل ظروف با استفاده از يك صفحه مشبك به دو بخش براي نمونه‌برداري‌هاي دست‌نخورده (ويژگي‌هاي فيزيكي) و دست‌خورده (ويژگي‌هاي شيميايي) تقسيم گرديد. نهايتاً، ويژگي‌هاي خاك در روزهاي ياد شده مورد اندازه‌گيري قرار گرفتند.يافته‌ها: مقادير pH و EC خاك در طي مدت انكوبه‌كردن براي همه سطوح SDBS به‌ترتيب كاهشي و افزايشي بودند. pH خاك در سطح 0.25 درصد SDBS‌، ابتدا بيشتر و سپس كمتر از شاهد بود. مقادير نهايي EC خاك براي سطوح 0.01‌، 0.05 و 0.25 درصد SDBS (543.3، 693.7 و µS cm-1 786.0) بيشتر از شاهد (S cm-1µ 513.3) بودند. غلظت آهن فراهم براي سطوح صفر، 0.01‌، 0.05 و 0.25 درصد SDBS به‌ترتيب از 3.51‌، 3.88‌، 4.02 وmg kg-1 4.56 در شش ساعت اول انكوبه‌كردن به حد تقريباً ثابت mg kg-1 2.19 در روز شصت و سوم كاهش يافت. از اين زمان به بعد، فقط براي دو سطح 0.01 و 0.05 درصد SDBS يك افزايش مشاهده شد. غلظت منگنز فراهم خاك نيز با زمان كاهش يافت. با‌اين‌حال، رابطه مستقيم بين غلظت فراهم اين كاتيون فلزي و سطح كاربرد SDBS فقط در هفته اول انكوبه‌كردن مشاهده شد و بعد از آن تغييرات نامنظم بود. برعكس، اين رابطه مستقيم براي فلز روي در ابتداي آزمايش وجود نداشت و فقط در ماه آخر انكوبه‌كردن مشاهده شد. روند كاهش و به‌دنبال آن افزايش غلظت فراهم فلز براي مس نيز مشاهده شد ولي اثر متقابل SDBSو زمان معنادار نبود. غلظت فراهم هر چهار فلز با افزايش سطح SDBS افزايش يافت و اين افزايش به‌طور متوسط از ترتيب زير پيروي كرد: ≈ Cu Mn Fe Zn. شاخص مواد آلي محلول، تغييرات غلظت SDBS در خاك را به‌نحو منظم‌تري در مقايسه با كربن آلي خاك نشان داد. همچنين، سولفات فراهم خاك و SAR با افزايش سطح SDBS به‌طور معنا‌داري افزايش يافتند. در بين ويژگي‌هاي فيزيكي خاك، فقط پايداري خاكدانه در تيمار 0.25 درصد SDBS به‌طور معناداري كاهش يافت.نتيجه‌گيري: به‌طور‌كلي، نتايج نشان داد كه تاثير افزودن SDBS بر تغييرات غلظت فراهم آهن، منگنز، روي و مس در خاك با زمان براي هر فلز متفاوت بود. لذا، تغييرات شكل فراهم يون‌هاي فلزي در خاك بعد از افزودن آب خاكستري، نه‌تنها به‌دليل محتواي موجود آن‌ها در آب خاكستري است، بلكه سورفكتانت به‌تنهايي نيز قادر است اين تغييرات را ايجاد كند. مقاديرEC و SAR خاك با افزايش سطح SDBS به‌طور معناداري افزايش يافتند. با‌اين‌حال، پايداري خاكدانه فقط با افزودن بالاترين سطح SDBS به‌طور معناداري كاهش يافت.