برهمكنش باكتري ريزوبيوم، قارچ مايكوريزا و محلول دودآب بر صفات ريشه و خصوصيات اگروفيزيولوژيك نخود

سابقه و هدف: تغذيه گياهان زراعي بويژه محصولات كشت شده به‌صورت ديم يكي از مهمترين برنامه‌هاي مديريتي در افزايش عملكرد كمي و كيفي محصولات زراعي است؛ به‌طوري كه روش تغذيه گياه همراه با كاهش هزينه‌هاي توليد و حفظ محيط زيست و در راستاي اجراي كشاورزي پايدار باشد. براين اساس به‌منظور بررسي برهمكنش دودآب، قارچ مايكوريزا و باكتري ريزوبيوم بر صفات ريشه و خصوصيات اگروفيزيولوژيك نخود، آزمايشي در سال زراعي 1400-1399 در مزرعه تحقيقاتي پرديس كشاورزي و منابع طبيعي دانشگاه رازي اجرا شد.مواد و روش‌ها: آزمايش به صورت كرت‌هاي خرد شده در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار اجرا شد. تيمارهاي مورد آزمايش شامل چهار سطح دودآب و نوع كاربرد (يك ليتر در هكتار بصورت محلول پاشي، 2 و 4 ليتر در هكتار بصورت خاك كاربرد و شاهد) به‌عنوان عامل ‌اصلي و سه تركيب ميكروارگانيسم شامل ريزوبيوم (1750 گرم نخود + 100 سي‌سي مزوريزوبيوم سيسري) ، مايكوريزا (1750 گرم نخود + 100 سي‌سي آب + 60 گرم مايكوريز آربوسكولار+ 5 گرم شكر)، ريزوبيوم و مايكوريزا (1750 گرم نخود + 100 سي‌سي ريزوبيوم + 60 گرم مايكوريزا) به همراه شاهد به ‌عنوان عامل ‌فرعي در نظرگرفته ‌شد.يافته‌ها: نتايج تجزيه واريانس نشان داد اثر دودآب بر صفات تعداد گرهك، قطر ريشه، آنزيم كاتالاز و قند محلول برگ معني‌دار شد. اثر كود بيولوژيك بر صفات تعداد گرهك، طول ريشه، قطر ريشه، وزن خشك ريشه، قند محلول برگ، محتوي نسبي آب برگ (RWC)، آنزيم سوپراكسيد ديسموتاز و كاتالاز معني‌دار شد. اثر متقابل دودآب در كود بيولوژيك بر صفت كلروفيل كل و كارتنوئيد معني‌دار گرديد. محلول‌پاشي دودآب با غلظت يك ليتر در هكتار در دو مرحله رويشي و پيش از گلدهي از نظر آنزيم كاتالاز (189/76 ميكروگرم در ميلي‌گرم محلول پروتئين)، كلروفيل كل (29/167ميلي‌گرم بر گرم) و كارتنوئيد (9/3 ميلي‌گرم بر گرم) از خود برتري نشان داد. كاربرد خاكي دودآب با غلظت 4 ليتر در هكتار از نظر قطر ريشه (9/4 ميلي‌متر) و قند محلول برگ (35/395 ميلي‌گرم بر گرم وزن نمونه گياهي) بيشترين مقادير را به خود اختصاص داد. كاربرد توام ريزوبيوم و مايكوريزا از نظر طول ريشه (4/20 سانتي‌متر)، و تلقيح ريزوبيوم به تنهايي از نظر تعداد گرهك ريشه (31 گرهك) و قطر ريشه (9/4 ميلي‌متر) و تلقيح مايكوريزا به تنهايي از نظر صفت وزن خشك ريشه (1/2 گرم) و محتوي نسبي آب برگ (67/1 %) بيشترين مقادير را به خود اختصاص دادند.نتيجه‌گيري: به‌طوركلي، محلول‌پاشي دودآب با غلظت يك ليتر در هكتار در دو مرحله و تلقيح بذر با ريزوبيوم و مايكوريزا مي‌تواند موجب بهبود خصوصيات اگروفيزيولوژيك نخود در شرايط ديم شود.