عوامل دگرگوني خوانش ايرانيانِ عصر قاجار از مباني حكمراني

تأسيس سلسله قاجار در بستري كهن از آمد و شدهاي حكومت هايي اتفاق افتاد كه بيشتر آنها، مباني حكمراني نسبتاً مشابهي داشتند. فضاي سياسي و روابط حاكم بر دولت و ملت در دوره اول اين حكومت، منطبق با پيش فرض هاي ديرين مردم ايران از حكومت داري بوده است. اما بر خلاف حكومت هاي پيشين، قاجاريان در ادامه كار با شرايطي رو به رو شدند كه تا پيش از آنها هيچ حكومتي در ايران آن را تجربه نكرده بود. آشنايي جامعه ايراني با فرهنگ و تمدن غربي در نيمه دوم حكومت قاجار، دريچه اي به سوي منسوخ شدن مباني حكمراني نهادينه شده در ايران گشود. در اين دوره علاوه بر تشكيك در مشروعيت نظام سلطنتي، مطالبات سياسي جديدي از سوي مرم مطرح و از قانون محوري و دموكراسي سخن به ميان آمد. اين نوشتار بر آن است با بررسي سير دگرگوني قرائت ايرانيان از مباني حكمراني در طول دوره قاجار، به اين پرسش اساسي پاسخ گويد كه چرا نظام حكمراني نهادينه شده در اذهان ايرانيان تا دوره قاجار، از اواسط اين دوره رو به افول گذاشت؟ به نظر مي رسد مهمترين عامل در اين ارتباط، افزايش تعاملات جامعه ايراني با دنياي غرب و كسب آگاهي از الگوي غربي حكومت بر مردم بوده است. اين پژوهش با روش توصيفي – تحليلي و با استفاده از داده هاي كتابخانه اي به بررسي اين موضوع خواهد پرداخت.