تعيين نقش ميانجي ذهنيت طرحواره‌اي در طرحوارۀ ناسازگار اوليه و اختلال وسواس فكري ‌عملي

زمينه و هدف: روابط اوليهٔ والدين با كودك و حوادث تروماتيك دوران كودكي در شكل‌گيري اختلالات وسواسي نقش بسزايي دارد؛ بنابراين هدف اين مطالعه تعيين نقش ميانجي ذهنيت طرحواره‌اي بين طرحواره‌‌هاي ناسازگار اوليه و اختلال وسواس فكري‌عملي بود. روش‌بررسي: اين مطالعۀ مقطعي با استفاده از روش پژوهش توصيفي-همبستگي و مدل تحليل مسير انجام شد. جامعهٔ آماري شامل تمامي افراد داراي اختلال وسواس فكري و عملي بود كه به مراكز درماني و مشاورهٔ شهر تهران در سال ۱۳۹۷ مراجعه كردند. گروه نمونه‌اي با حجم ۴۵۰ نفر با روش غيرتصادفي و هدف‌مند انتخاب شد؛ اما درنهايت ۴۲۷ نفر به پرسشنامه‌ها جواب كامل دادند. در اين مطالعه از فرم كوتاه پرسشنامهٔ طرحوارهٔ يانگ (يانگ، ۱۹۹۸)، فرم كوتاه سياهۀ ذهنيت طرحواره‌اي (لابستل و همكاران، ۲۰۱۰) و پرسشنامهٔ بازنگري‌شده وسواسي‌جبري (فوآ و همكاران، ۲۰۰۲) استفاده شد. تجزيه‌و‌تحليل داده‌ها با ضريب همبستگي پيرسون و مدل تحليل مسير با استفاده از نرم‌افزارهاي SPSS نسخهٔ ۲۲ و AMOS نسخهٔ ۲۲ صورت گرفت. سطح معناداري آزمون‌ها ۰٫۰۵ در نظر گرفته شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد، اثر غيرمستقيم حوزهٔ اول به وسواس فكري‌عملي با ميانجيگري والد ناكارآمد (۰٫۰۰۱ p، ۰٫۱۸=β)، اثر غيرمستقيم حوزهٔ پنجم به وسواس فكري‌عملي با ميانجيگري والد ناكارآمد (β=0.13, p 0.001)، اثر غيرمستقيم حوزهٔ اول به وسواس فكري‌عملي با ميانجيگري مقابله‌اي ناكارآمد (β=0.14, p 0.001) و اثر غيرمستقيم حوزهٔ پنجم به وسواس فكري‌عملي با ميانجيگري مقابله‌اي ناكارآمد (β=0.22, p 0.001) مثبت و معنادار بود؛ همچنين شاخص‌هاي نكويي برازش از برازش مطلوب الگو با داده‌هاي گردآوري‌شده حمايت كردند (X2/df=2.16, CFI=0.91, GFI=0.93, AGFI=0.94, RMSEA=0.045). نتيجه‌گيري: براساس نتايج پژوهش، طرحواره‌هاي ناسازگار اوليه (حوزۀ اول، طرد و رهاشدگي و حوزۀ پنجم، گوش‌به‌زنگي افراطي و بازداري) با نقش ميانجي ذهنيت طرحواره‌اي (شامل مقابله‌اي ناكارآمد و والد ناكارآمد) تأثير معناداري بر اختلال وسواس فكري‌عملي دارند.