تحليل نقاشي نابينايان با رويكرد فرماليستي

زمينه و هدف: باوجود محدوديت فيزيكي كه نابينايان دارند، شواهدي ‌تأمل‌برانگيز در پيوند عاطفي اين گروه با كنش نقاشي‌كردن وجود دارد؛ بنابراين هدف پژوهش حاضر تحليل آثار نقاشي نابينايان با رويكرد فرماليستي بود. روش ‌بررسي: ابتدا تاريخچه‌اي مختصر از چيستي نقد فرماليستي ارائه شد. در ادامه شاخصه‌هاي اصلي آثار نابينايان بر‌اساس يافته‌هاي به‌‌دست‌آمده از مشاهدات ميداني توصيف شد و سپس از منظر نقد فرماليستي تحليل شد. جامعهٔ آماري را ده فرد نابيناي ۱۲تا۱۸ سال در فاصلهٔ زماني يك ‌سال تشكيل دادند كه از هر هنرمند نابينا ده اثر از مجموع صد اثر نقاشي به‌عنوان نمونهٔ موردي با رويكرد فرماليستي بررسي شد. درنتيجهٔ برآيند داده‌هاي به‌دست‌آمده به‌روش ‌توصيفي - ‌تحليلي منطبق بر دانش نظري، يافته‌هاي پژوهش ارائه شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد در نقاشي‌هاي نابينايان به‌طور عمده از رنگ‌ها به‌صورت خالص و رنگ‌هاي اصلي استفاده ‌شد (۷۳درصد)، نقاشي‌ها برجسته و داراي بافت بودند (۸۵درصد)، فراواني نقاط بيشتر از خطوط صاف بود (۶۷درصد)، آثار آن‌ها غالباً به‌صورت دوبُعدي بودند (۸۷درصد)، ميزان رعايت تناسبات حقيقي در آثار آن‌ها ۴۲درصد بود، در آثار آنان حركت مشاهده ‌شد (۵۸درصد) و ميزان استفاده از سايه‌روشن در آثار بسيار اندك بود (۱۵درصد). همچنين، دوازده خصيصه‌ برآيند تحليل ديداري آثار نقاشي نابينايان با تأكيد بر نُه شاخصهٔ بصري شامل نقطه، خط، سطح، حجم، بافت، رنگ، مقياس، بُعد، حركت قابل استناد و متكي بر فرم بود. اين خصيصه‌ها عبارت بودند از: شفافيت، جزئيات كم و نمايش كل موضوع، حركت و ريتم، رئاليسم ذهني، نماد و سمبل، بنيان انتزاعي، هم‌نهادي، نداشتن پرسپكتيو، ديدگاه توصيفي، تركيب‌بندي، رنگ و دفرمه‌كردن. نتيجه‌گيري: تصاوير و فرم‌هاي به‌كاررفته در نقاشي نابينايان، صرف‌نظر از بازنمايي اشياء مي‌تواند بيانگر انديشه‌ها، احساس و عواطف نيز باشد. سادگي خطوط و شكل در نقاشي نابينايان و ويژگي‌هايي ازقبيل رعايت‌نشدن تناسب، شفاف‌بيني و همچنين انتقال صريح و بي‌واسطهٔ پيام در نقاشي آنان، جذابيت خاصي دارد.