بررسي اثربخشي درمان شناختي - رفتاري مبتني‌ بر ذهن آگاهي بر نظم‌ جويي شناختي هيجان و افكار اضطرابي مردان معتاد

زمينه و هدف: افراد معتاد به‌ لحاظ مؤلفه‌هاي شناختي و اضطرابي و به‌طور كلي در نحوه‌ٔ مديريت هيجان‌ها در شرايط مطلوبي قرار ندارند؛ بنابراين پژوهش حاضر با هدف بررسي اثربخشي درمان شناختي - رفتاري مبتني ‌بر ذهن‌آگاهي بر نظم‌جويي شناختي هيجان و افكار اضطرابي مردان معتاد انجام گرفت. روش‌بررسي: روش پژوهش حاضر نيمه‌آزمايشي با طرح پيش‌آزمون، پس‌آزمون و پيگيري يك‌ماهه همراه با گروه گواه بود. جامعهٔ آماري پژوهش را ۹۸ نفر از معتادان مرد بستري در مركز ترك اعتياد قاصدك اميد نارنج شهر كرج در پاييز ۱۳۹۸ تشكيل دادند. از اين جامعه تعداد ۵۴ نفر افراد واجد شرايط داوطلب انتخاب شدند و به‌شكل تصادفي در دو گروه ۲۷نفرهٔ آزمايش و گواه گمارده شدند. ابزار پژوهش پرسشنامهٔ نظم‌جويي شناختي هيجان (گارنفسكي و همكاران، ۲۰۰۱) و پرسشنامهٔ افكار اضطرابي (ولز، ۱۹۹۴) بود. برنامهٔ ذهن‌آگاهي در طول هشت جلسهٔ نوددقيقه‌اي، يك‌بار در هفته صرفاً براي گروه آزمايش براساس پروتكل درمان مبتني‌بر ذهن‌آگاهي (كابات-زين، ۱۹۹۲) اجراشد. داده‌ها با استفاده از روش تحليل واريانس با اندازه‌گيري مكرر و آزمون تعقيبي بونفروني با نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۲ تجزيه‌وتحليل شد. سطح معناداري آزمون‌ها ۰٫۰۵ بود.  يافته‌ها: تغييرات ميانگين متغيرهاي نظم‌جويي شناختي هيجان و افكار اضطرابي در طول زمان معنا‌دار بود (۰٫۰۰۱ p)؛ اثر گروه و اثر متقابل گروه و زمان نيز در متغيرهاي مذكور معنا‌دار بود (۰٫۰۰۱ p)؛ همچنين ميانگين نمره‌هاي نظم‌جويي شناختي هيجان در گروه آزمايش در مراحل پيش‌آزمون و پس‌آزمون (۰٫۰۲۲=p) و  پيش‌آزمون و پيگيري (۰٫۰۰۱ p) تفاوت معنادار داشت. ميانگين نمره‌هاي افكار اضطرابي در گروه آزمايش در مراحل پيش‌آزمون و پس‌آزمون (۰٫۰۰۱ p) و پيش‌آزمون و پيگيري (۰٫۰۰۱ p) تفاوت معنادار داشت؛ همچنين نتايج حاكي‌از پايداري اثر مداخله بر متغيرهاي نظم‌جويي شناختي هيجان و افكار اضطرابي در مرحلۀ پيگيري بود (به‌ترتيب p=0/026، p=0/038). نتيجه‌گيري: براساس يافته‌هاي اين تحقيق، روش ذهن‌آگاهي مي‌تواند سبب بهبود نظم‌جويي شناختي هيجان و كاهش افكار اضطرابي در مردان معتاد شود.