انديشه و عمل اقتصادي ميرمصطفي عالي‌نسب

ميرمصطفي عالي‌نسب از چهره‌هاي تأثيرگذار بر روندهاي اقتصادي ايران در سال‌هاي پس از انقلاب اسلامي بوده است. با توجه به نقش برجسته عالي‌نسب اين مقاله در پي پاسخ به سه سؤال اصلي است: 1. انديشه‌ها و عمل اقتصادي عالي‌نسب تحت‌‌تأثير چه جريان‌هاي فكري شكل گرفته است؟ 2. مضامين اصلي جاري در انديشه و عمل اقتصادي وي چه بوده است؟ 3. چه ارزيابي‌اي از ميراث فكري و علمي عالي‌نسب مي‌توان داشت؟ با توجه به اينكه هيچ اثر مكتوب يا غيرمكتوبي از عالي‌نسب باقي نمانده است، در مقاله حاضر تلاش شده است تا با استفاده از منابع دست اول موجود و مصاحبه با ده تن از چهره‌هاي نزديك به ايشان به سه سؤال موردنظر پاسخ داده شود. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد آراء و عقايد اقتصادي عالي‌نسب از سه آبشخور فكري اصلي يعني انديشه اسلامي، مكتب تاريخي آلمان و اقتصاد سوسياليستي تأثير پذيرفته است. مضامين اصلي قابل‌استخراج از ميراث فكري و عملي وي نيز شامل مواردي چون نگرش اخلاقي به اقتصاد، باور به دخالت گسترده دولت، مخالفت با سرمايه‌داري تجاري، خصوصي‌سازي و سرمايه خارجي، ملي‌گرايي اقتصادي، حمايت‌گرايي اقتصادي و ضرورت ترويج توليد داخلي، باور به تقدم عدالت بر ديگر ابعاد توسعه، حفظ ارزش پول ملي و مخالفت با مصرف‌گرايي مي‌باشد. مقاله بر اين نكته تأكيد مي‌كند كه با وجود عناصر يك جهت‌گيري نسبتاً مشخص در عرصه سياست‌هاي اقتصادي، عالي‌نسب را نمي‌توان واجد يك انديشه اقتصادي نظام‌مند دانست. در حوزه برونداد نيز با وجود كسب دستاوردهاي مهمي چون حفظ ثبات اقتصادي نسبي در شرايط جنگ و تحريم، تأمين حداقل‌هاي معيشتي و پشتيباني از جبهه‌ها، برآيند سياست‌هايي كه عالي‌نسب در تنظيم و اجراي آنها ايفاي نقش كرده است، ازلحاظ شاخص‌هاي كلان اقتصادي موفقيت‌آميز نبوده است.