كشمكش هاي دروني و فشارهاي بيروني: فروپاشي و سقوط دولت طولوني در مصر و شام

با قتل خُمارويه در 282 هجري روزگار شكوه و بزرگي طولونيان به پايان آمد و دوره سستي و فروپاشي دولت آنان آغاز شد. فروپاشي و سقوط طولونيان چرا و چگونه به وقوع پيوست؟ در بررسي چرايي و چگونگي فروپاشي و سقوط دولت طولوني هم تأثير عوامل داخلي را مي توان ديد و هم تأثير عوامل خارجي را. طولونيان در دهه پاياني حكومت خويش (282 292ﻫ) پيوسته درگير كشمكش درون خانداني، ميان فرزندان خمارويه و عموهايشان، فرزندان ابن طولون، بودند. پسران و جانشينان خردسال خُمارويه كه از وي خزانه اي تهي به ارث برده بودند، توان و تجربه حكومت‌داري نداشتند و ازاين روي در اين ده سال قدرت و رشته امور مملكت در دست سرداران سپاه طولوني بود. اين سرداران بارها در لحظه هاي سرنوشت ساز به طولونيان خيانت كردند و به خصم، عباسيان، پيوستند. شورش هاي قرمطيان در شام و ناتواني طولونيان در سركوبي و مهار آنان پاي سپاهيان خليفه را به شام و سپس به مصر باز كرد كه پيامد آن پايان كار طولونيان بود.