منظر فرهنگي تون/فردوس در اواخر دوره ساساني و صدر اسلام بر اساس تفسير بافتِ تاريخي و باستان‌شناختي آن

جايگاه تون در قهستان به عنوان يك حلقه از زنجير ارتباطي بين جنوب شرق و مركز ايران با خراسان و اهميت تجاري و صنعتي آن و قرار گرفتن آن در خراسان پرتنش، آنهم در بافت باستان‌شناسي و تاريخي بسيار مهم است. در اين نوشتار تلاش شده تا دركي جديد از جايگاه اين شهر در دوران اسلامي ‌با توجه به منابع مكتوب و شواهد لايه‌نگاري باستان‌شناسي اخيرآن ارائه گردد. پرسش دوگانه اين مقاله اين است كه: چگونه مي‌توان با توجه به بافت تاريخي متون دست اول، جايگاه تون را در دوره ساساني و اسلامي(تا ابتداي قرون مياني اسلامي) ‌درك‌كرد؟ و دوم اينكه چگونه شواهد لايه نگاري باستان‌شناسيِ تون به درك ما از اين شهر در دوران اسلامي‌ كمك خواهد نمود؟ براي شناخت بافت تاريخي و باستان شناختي اين شهر مطالعات تاريخي و باستان شناسي امري ضروري است. اين اطلاعات درك مناسبي از جايگاه تون در دوران استقراري‌اش ارائه‌خواهد‌نمود. منظر فرهنگي تون در منابع تاريخي به صورت يك شهر حصاردار، متكي بر منابع آب كاريز/ قنات و داراي اهميت توليدي در بافت كشاورزي و توليد زيلو بوده است. بررسي شواهد باستان شناسانه حاصل از لايه نگاري با توجه به بافت آن‌ها، نشان دهنده‌ي ارتباطات گسترده اين شهر در دوره‌هاي مختلف اسلامي‌ و همين طور اهميت صنعتي آن در توليدات حاصل از بافندگي و توليدات ديگري همچون سفال و فلز بوده است. اين مقاله از نظر رويكرد تاريخي و از نوع بنيادي و رويكرد تحليل آن توصيفي- تطبيقي است. نتايج بدست آمده حاكي از شواهدي جديدي از اطلاعات دوره/ دوران تاريخي و اسلامي آن است .