بررسي تطبيقي حال قرب عرفاني در انديشه ابن ‌عربي و مولانا

«قرب» يكي از احوال عرفاني و عبارت از اطاعتي است كه موجب تقرّبِ مطيع به مطاع مي‌شود. نگارندگان در اين جُستار، ضمن بررسي نوع تلقي ابن‌عربي و مولانا از احوال عرفاني «قُرب»، انديشه ها، باورها و تجارب مشترك و متفاوتِ اين دو انديشمند حوزه تصوف و عرفان اسلامي را در اين باب بازنموده‌اند. اين مقاله با روش تطبيقي_تحليلي، به شيوه رنه ولك (مكتب آمريكايي)، مبتني بر تبيين وجوه اشتراك و اختلاف سامان يافته است. براساس يافته‌هاي تحقيق، ابن‌عربي برآن است كه اگر منظور از قرب، قرب مكاني يا زماني نباشد، اين نوع قرب، جزو مقامات است ولي اگر منظور از قرب، قرب بين دو ماده باشد در آن حالت، قرب، تابع احوال است. مولانا نيز در توصيف «قرب» عقيده دارد كه قرب خداوند به انسان و جهان، ماوراي چگونگي و مبرّا از ابعاد مكاني است و مهم‌تر از همه، ناكارآمدي عقل در بيان وقوع شهودي قرب است كه براي سالك رخ مي‌دهد. در نظر هر دو انديشمند، قرب صفت بنده است كه متصف به قرب حق مي‌شود و اين به دليل فقر انسان و نيازش به غني محض است. انسان به سبب مجلا بودن صفات الهي در همه حال به خداوند تقرّب مي‌جويد. از نوآوري‌هاي ابن‌عربي در تبيين «قرب» عرفاني، توجّه به قرب از خداست كه مختص خلفا و رسولان بوده و نقش رسول در ابلاغ پيام، نقش نيابتي دارد؛ زيرا نبوّت در نظر شيخ اكبر، نعت و صفت الهي نيست كه در محل ظهور قرار بگيرد.