تاريخ اجتماعي معماري خانه و زندگي خانگي امكان و فايدۀ كاربستِ مفاهيم و روش‌هاي تاريخ اجتماعي در تاريخ‌نگاشتِ معماري ايران

رهيافت به تاريخ معماري خانگي ايران با نظر به تاريخ‌ اجتماعي آن به‌منزلۀ دانشي ميان‌رشته‌اي هنوز نوپاست؛ در حالي كه شواهد مرتبط با معماري خانه‌ها در ميان منابع تاريخي كم نيست. راه منطقي براي اين كار فهم و ايضاح روش‌ها و اسباب مورخاني است كه تاريخ اجتماعي معماري نوشته‌اند. در اين پژوهش نخست از راه نقد دروني متن يكي از تاريخ‌نامه‌هاي معتبر اجتماعي معماريِ غرب، دربارۀ خانه و زندگي خانگي، برخي مفاهيم آشنا در حوزۀ علوم اجتماعي شامل خانوار و خانواده، جنس و جنسيت، قدرت و منزلت، تحرك اجتماعي در نسبت با معماري خانه‌هاي حومۀ شهري انگليسي و طرز كار به دست آمد؛ سپس براي سنجش امكان كاربست اين رويكرد در تاريخ‌نويسي اجتماعي معماري ايران، اين مفاهيم به متوني مرتبط با زندگي خانگي در تهران قاجاري عرضه شد. تكيه بر شواهد تاريخي مبتني بر اين متون حكايت از آن دارد كه با ملاحظاتي علمي، مي‌توان برخي از دست‌مايه‌هاي نظري و روش‌هاي دانشوران علوم اجتماعي را براي بسط ديدگاه‌ها و تفسيرهاي تاريخي از معماري ايران نيز به خدمت گرفت. دست‌يافت به اين هدف مستلزم آن است كه منابع تاريخي هر دوره ــ در اينجا قاجاريان ــ را از حيث شواهدي كه از هر دو مقولۀ گروه‌هاي اجتماعي و معماري به دست مي‌دهند، از نو خواند. علاوه بر اين برخي محدديت‌ها در مواجهه با اين موضوع هست كه به تفاوت در ماهيت اجتماعي و فرهنگي دو جامعۀ انگليس و ايران مربوط است.