تأملي در «چيستي» و «ماهيت» تاريخ اجتماعي

تاريخ اجتماعي يكي از شاخه‌هاي مشهور در مطالعات تاريخي است و اين مقاله در پي ارائۀ تصويري از چارچوب دانشِ تاريخ اجتماعي است. اگرچه «چيستي» و «ماهيت» اين دانش همواره مورد توجه دانشوران اين حوزه بوده است، با اين حال به نظر مي‌رسد كه بررسي اين مسئله با رويكردي مفهومي-نظري مي‌تواندْ زمينه‌اي را براي تفاهم و تحديد اين مفهوم از براي اهل نظر فراهم آورد. گستردگي اين حوزه و نيز تعريف‌گريزي آن، همواره، كژفهمي‌هايي را موجب شده و از همين‌روي، مي‌كوشيم تا ضمن بررسي و تحليل تعاريف موجود به سنخ‌شناسي آن‌ها و نيز مقولات موجود در تاريخ اجتماعي بپردازيم. اين پژوهش در پي اين سئوال است كه براستي تاريخ اجتماعي چيست؟ براي پاسخ به اين پرسش ضمن ارائۀ تاريخچۀ برآمدن تاريخ اجتماعي، براي درك زمينه‌هاي اين دانش، به كاوش در «چيستي» و «ماهيت» اين رهيافت با توجه به تعاريف موجود از سوي صاحب‌نظران اين عرصه مي‌پردازيم. اين مقاله با روشِ توصيفي-تحليلي آبشخورهاي اصلي رشته‌ها و زيررشته‌هاي تشكيل‌دهندۀ تاريخ اجتماعي، عناصر تشكيل‌دهندۀ و نيز مواضع صاحب‌نظران مشهور را در مقابل اين مقولات نشان مي‌دهد و تصويري مفهومي-نظري از اين دانش ترسيم مي‌كند.