تأملي بر فرهنگ و اخلاق كار ايرانيان در عصر صفويه

در عصر صفوي و بخصوص در دوران سلطنت شاه عباس اول مجموعه اي از اقدامات و اصلاحات نهادي سبب تحول عظيمي در امر تجارت گرديد و شكوفايي تجاري و اقتصادي كوتاه مدتي را موجب گرديد. در واقع انسان ايراني پس از ساليان متمادي دوره اي از رونق و شكوفايي اقتصادي را هر چند كوتاه تجربه نمود. اما اين شكوفايي دولت مستعجل بود و اصلاحات اقتصادي اين دوره به انباشت بلند مدت سرمايه و رشد پايدار اقتصادي منجر نشد. در اين خصوص ديدگاههاي مختلفي در جهت تبيين آن ارائه شده است كه اغلب با توجه به استيلا و وابستگي به تئوري هاي كلان، بر عوامل ساختاري چون استبداد و استبدادزدگي جامعه ايراني به عنوان مانعي در جهت رشد پايدار اقتصادي در اين دوره تأكيد نموده اند. لذا توجه چنداني به به كنشگر و فاعل انساني و فرهنگ و نگرش هاي حاكم بر اذهان او نشده است. لذا در اين پژوهش سعي شده است با روش تاريخي و تكنيك تحليل محتواي عرفي منابع دوره صفويه، به بررسي فرهنگ و اخلاق كار ايرانيان در عصر صفوي به عنوان تبييني بر عدم استمرار رشد پايدار اقتصادي در اين دوره پرداخته شود. در كل تحليل داده هاي مربوط به اين عصر نشان مي دهد كه محتواي فرهنگ و اخلاق كار ايرانيان در اين دوره به گونه اي بوده است كه نه تنها اصلاحات نهادي و رونق اقتصادي كوتاه مدت عصر صفوي را پشتيباني نمي كرده، بلكه به عنوان مانع و رادعي در مقابل اين رونق اقتصادي عمل كرده است.