بررسي روش‌هاي طبيعي‌سازي جريان آب رودخانه‌ها و معرفي يك روش نوين

به‌دليل توسعه برداشت‌ها از منابع آب سطحي، جريان ثبت شده در اغلب ايستگا‌ه‌هاي آب‌سنجي داراي رژيم طبيعي نبوده و متأثر از فعاليت‌هاي انساني است. بنابراين، طبيعي‌سازي رژيم آبدهي رودخانه‌ها و حذف اثر فعاليت‌هاي انساني جهت برنامه‌ريزي و مديريت جامع منابع آب امري اجتناب ناپذير است. پژوهشگران روش‌هاي مختلفي جهت طبيعي‌سازي جريان معرفي كرده‌اند كه عمدتاً بر پايه بيلان حجمي استوار هستند. اين روش‌ها به مقادير جريان‌هاي ثبت شده در نقاط برداشت و برگشت آب بسيار وابسته بوده و عدم قطعيت در جريان‌هاي ثبت شده، دقت اين روش‌ها را تعيين مي‌كند. در اين پژوهش ضمن معرفي اجمالي روش‌هاي مرسوم و بررسي نقاط ضعف آنها، روشي نوين و ابتكاري مبتني بر اطلاعات در دسترس جهت طبيعي‌سازي جريان رودخانه‌ها ارائه شد. روش طبيعي‌سازي پيشنهادي بر مبناي روش مصرف خالص طرح‌ريزي شده است. در اين فرايند، مقدار انواع نيازهاي آبي و مصرف خالص آنها در حوضۀ بالادست ايستگاه‌هاي آب‌سنجي به صورت جزء به جزء و در هر ماه به صورت سري درازمدت برآورد و سپس با تجميع آنها به آبدهي مشاهداتي در ايستگاه‌هاي آب‌سنجي مبنا، مقدار آبدهي طبيعي حوضه تعيين مي‌شود. صحت‌سنجي و اعتبارسنجي نتايج حاصل از اين روش از طريق مقايسه آبدهي مشاهداتي و محاسباتي در ايستگاه‌هاي مبنا انجام مي‌شود. به‌منظور عملياتي كردن اين روش، در زيرحوضه‌هاي تيره و ماربره درحوضه دز و زيرحوضه‌هاي سولگان و بهشت‌آباد در حوضه كارون اين روش مورد استفاده و پياده‌سازي شد. نتايج نشان داد تأثير فعاليت‌هاي انساني در كاهش متوسط آبدهي درازمدت خروجي در حوضه تيره 23/2، در حوضه ماربره 28/7، در حوضه آب‌ونك 26 و در حوضه بهشت آباد 9/5 درصد است. صحت‌سنجي و اعتبارسنجي نتايج حاصل از اين روش نيز حاكي از تطابق و انطباق خوب داده‌هاي مشاهداتي و برآوردي در نقاط كنترل است. در اين پژوهش با ارائه يك روش كاربردي بر اساس اطلاعات در دسترس در كشور، آبدهي طبيعي بدست مي‌آيد. روش پيشنهادي در مراحل مقدماتي بوده و به‌منظور تدقيق و فراگير شدن آن بايستي در پژوهش‌هاي آتي اندركنش آب سطحي و زيرزميني و همچنين از تكنولوژي‌هاي نوين مانند سنجش از دور در آن استفاده شود.