كاربرد حداقل مجموعه ‌داده‌ها براي ارزيابي كمي و بررسي خودهمبستگي فضايي كيفيت خاك در اراضي جنوب غربي دشت اروميه

كيفيت خاك يكي از مهم‌ترين ويژگي‌هاي تأثيرگذار بر توليدات زراعي و پايداري توليد است. عوامل فيزيكي، شيميايي، بيولوژيكي و اكولوژيكي يك خاك بر كيفيت خاك تأثيرگذارند. اندازه‌گيري همه شاخص‌هاي كيفيت خاك طاقت‌فرسا و هزينه‌بر است؛ بنابراين بسياري از پژوهشگران ارزيابي را بر تعداد محدودي از شاخص‌هاي كيفيت خاك متمركز كرده‌اند. اين پژوهش با هدف تعيين حداقل مجموعه‌داده‌ها براي ارزيابي كمي و بررسي خودهمبستگي فضايي كيفيت خاك در اراضي جنوب غربي دشت اروميه انجام شد. براي اين منظور تعداد 120 نمونه مركب (عمق 60-0 سانتي‌متر) از خاك برداشته و شاخص كيفيت خاك به روش IQIw در 4 حالت مجموعه‌ كل - خطي (IQIwL_TDS)، كل - غيرخطي (IQIwNL_TDS)، حداقل - خطي (IQIwL_MDS) و حداقل - غيرخطي (IQIwNL_MDS) محاسبه شد. براي انتخاب مجموعه‌داده‌ها، تعداد 22 ويژگي فيزيكي و شيميايي به‌عنوان ويژگي انتخابي براي روش كل داده‌ها (TDS) و ويژگي‌هاي درصد شن، نسبت جذب سديم، ظرفيت تبادل كاتيوني، فسفر قابل‌جذب، كربنات كلسيم فعال و غلظت نيكل با استفاده از روش تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي به‌عنوان مجموعه حداقل داده‌ها (MDS) انتخاب شدند. بيشترين مقدار شاخص كيفيت خاك در حالت IQIMDS خطي و كمترين مقدار در حالت IQIMDS غيرخطي حاصل شد. بررسي ضريب همبستگي خطي و غيرخطي بين شاخص كيفيت خاك با دسته كل و حداقل داده‌ها نشان داد، حالت غيرخطي شاخص IQI ضريب همبستگي بالاتري (0/85=R^2) نسبت به حالت خطي شاخص IQI (R^2=0/73) دارد. نتايج محاسبه شاخص موران جهاني براي داده‌هاي شاخص كيفيت خاك IQIw در مجموعه‌هاي مطالعاتي نشان داد، داده‌هاي كيفيت خاك داراي خودهمبستگي فضايي هستند و به‌صورت خوشه‌اي در فضا توزيع يافته‌اند و مستقل از يكديگر نيستند. نتايج آماره گتيس - ارد جي نشان داد، خوشه‌هاي با كيفيت خاك ضعيف، شوره‌زارهاي ايجاد شده در اثر خشك‌شدن درياچه اروميه و اراضي باير اطراف آن در بخش شرق و جنوب شرق محدوده مطالعاتي را شامل شده است.