بررسي تطبيقي تكون خلقت و عقلاني يا وحياني بودن خلق از عدم از منظر آكويناس و ملاصدرا

مسئله آفرينش و به تبع آن، خلق‌ازعدم، يكي از چالش‌هاي فلاسفه و متكلمان در همه اعصار بوده است. هدف اين پژوهش كه، به شيوه توصيفي ـ تحليلي تنظيم شده است، تحليل، تطبيق و بررسي ديدگاه‌ آكويناس و ملاصدرا درباره نحوه تكون خلقت و عقلاني يا وحياني بودن خلق‌ازعدم است. در اين مقاله، روشن مي‌شود كه آكويناس ضمن اين كه دلايل فلاسفه و متكلمين بر قدم يا حدوث زماني عالم را نمي‌پذيرد، دلايل عقل را نيز مبني بر اثبات حدوث ذاتي عالم ناتوان و نارسا مي‌داند. وي اذعان دارد كه تنها بر اساس وحي و آموزه‌هاي ديني است كه مي‌توان حكم به مسبوق به عدم بودن و حدوث ذاتي عالم نمود. از سويي ديگر، ملاصدرا با التفات به آموزه‌هاي ديني و بر اساس مباني عقلي خويش، همچون اصالت وجود‌‌‌ و حركت جوهري، ضمن پذيرش خلق‌ازعدم، به اثبات عقلاني حدوث زماني عالم(به معناي خاص) مي‌پردازد. در مقام تطبيق آراء اين دو انديشمند، مي‌توان به اصالت وجودي دانستن هر دو اشاره كرد. اين كه در نظام صدرايي و آكوئيني، ضمن آن كه خداوند قديم دانسته شده است، عالم امكان نيز بدون هيچ تصوري از زمان، مسبوق به عدم تعريف مي‌شود. وجه اختلاف بارز اين دو متفكر را مي‌توان در تغيير پذير بودن يا نبودن ماده نخستين عالم هستي دانست. ملاصدرا  با استناد به آيه «كل يوم هو في شأن» فيض الهي را  چنان مستمر و غير منفك از خداوند مي‌داند كه تصور آغازي براي خلقت در زمان حقيقي يا زمان موهوم رفع مي‌گردد.