جايگاه آدم در اسلام و يهود براساس «فصوص الحكم» و «زوهر»

آدم اولين انسان در اديان ابراهيمي، و در دين اسلام صاحب جايگاهي بلند است. قرآن كريم او را خليفه خداوند، مسجود فرشتگان و صاحب مقام تعليم اسما خوانده است. با وجود آنكه تحت وسوسه ابليس، از شجره ممنوعه چشيد و به زمين هبوط كرد، ارزش وجودي او نكاست و به‌واسطه توبه برگزيده شد. در سفر پيدايشِ كتاب مقدس، داستان آدم به‌عنوان نخستين انسان آمده كه در مواردي با قرآن كريم متفاوت است. مكاتب عرفاني با تأويل متون مقدس، معاني باطني آن را آشكار مي‌كنند. در عرفان يهود، كتاب «زوهر» باب‌هاي مربوط به آدم در سفر پيدايش را به شيوه‌اي دروني تفسير مي‌كند. در عرفان اسلامي نيز «فصوص‌ الحكم» ابن‌عربي تأويلگر باطني و رمزي داستان‌هاي انبياست. مقاله حاضر با بررسي «تطبيقي» و بيان تفاوت‌ها و شباهت‌هاي رويكرد عرفاني اين دو كتاب، به مقايسه جايگاه آدم در اين دو سنت ديني مي‌پردازد. در هر دو سنت فكري، آدم نمونه ازلي انسان كامل، مظهر تام و تمام اسما و صفات حق و مهر ختم خلقت است. او محل تلاقي عوالم متعدد وجود است و تنها فارق انسان كامل از حق اين است كه ممكن است، و خداوند واجب و بي‌نياز.