بررسي مطابقه جنس دستوري در گويش ابيانه‌اي

جنس دستوري يكي از مقوله‌هاي دستوري اسم بـه شـمار مـي‌آيـد كـه در بسياري از زبان‌هاي ايراني نو مشاهده مي‌شود، گرچه نحـوه‌ متجلـي‌شـدن آن در اين زبـان‌هـا متفاوت است. از‌آنجاكه جنس دستوري ابيانه‌اي (از مجموعه گويش‌هاي مركزي ايران) ارتباط منسجمي با صورتِ واژه‌ها ندارد و نشانگرهاي صوري مشخصي (به‌جز برخي اسم‌هاي مختوم به واكه) براي جنس مذكر و مؤنث موجود نيست، براين‌اساس براي تعيين وضعيت جنس در اين گويش، طبق چارچوب نظري ارائه‌شده توسط كوربِت، از مطابقه به‌عنوان مهمترين معيار تشخيص جنس استفاده شده است. مقاله‌ حاضر با ارائه‌ شواهد و نمونه‌هايي از گويش ابيانه‌اي كه به روش ميداني و از طريق مصاحبه با چهار گويشور ابيانه‌اي گردآوري شده، به دنبال آن است كه گستره‌ مطابقه‌ جنس دستوري را مشخص سازد. اين بررسي نشانگر آن بوده است كه مطابقه در دو سطح گروه اسمي و بند رخ مي‌دهد. جنس دستوريِ اسم به‌عنوان هسته‌ گروه اسمي، صورت صرفي برخي از اصلي‌ترين وابسته‌هاي خود، مانند عددِ «يك»، صفت بياني، صفت اشاره، مسندِ مختوم‌به واكه‌ /ɑ-/، عدد ترتيبي، نشانه‌ معرفه، صفت تفضيلي و حتي كمي‌نمايِ «بيشتر» را تعيين مي‌كند و از طرفي، در سطحِ بند نيز بر ويژگي مطابقه‌ فعل با فاعل (صورت سوم شخص مفردِ ماضي) و مفعول (فقط در ساخت‌هاي ماضي) تأثير مي‌گذارد. همچنين، چون تمايز دو جنس مذكر و مؤنث فقط در شمار مفرد ديده مي‌شود و در شمار جمع اين تمايز منتفي است، مطابقه در ابيانه‌اي را بايد از نوع همگرا محسوب كرد.