تعامل ميان ساخت ‌واژه و نحو در زبان علم: مطالعۀ موردي فرايند انضمام اسم و ساخت گروه‌هاي نحوي

ارتباط بين دو حوزۀ زباني ساخت‌ واژه و نحو يكي از موضوعات مناقشه‌برانگيز ميان زبان‌شناسان بوده است. هدف از پژوهش حاضر نيز، واكاوي ارتباط و بازنمايي تعامل ميان اين دو حوزۀ ساختاري زبان است. به ‌همين‌ منظور، به بررسي دو فرايند زايا در واژه‌سازي زبان علم پرداخته‌ايم كه يكي از آنها محصول حوزۀ ساخت‌واژه است، اما مي‌توان زيرساختي نحوي براي آن قائل بود. ديگري، موجوديتي نحوي دارد، اما رفتارهايي ساخت‌واژي از خود نشان مي‌دهد. اين دو فرايند به‌ترتيب فرايند انضمام اسم و ساخت گروه نحوي هستند. در پژوهش حاضر، 500 واژه از دفتر اول فرهنگ واژه‌هاي مصوب فرهنگستان زبان و ادب و 500 واژه از دفتر شانزدهم به‌طور تصادفي انتخاب شده ودو فرايند يادشده در آنها بررسي شد. چارچوب نظري پژوهش حاضررويكرد تعاملي به مطالعۀ زبان بوده‌ است. وليكن، در بررسي دقيق دو فرايند اصطلاح‌سازي ذكرشده از برخي ابزارهاي پژوهشي رويكردهاي نظري ديگر، نظير طرحواره‌هاي ساختاري در رويكرد ساخت‌واژۀ ساختاري نيز بهره‌گرفته‌ايم. بررسي‌هاي صورت‌گرفته نشان داد كه تعريف‌ نام‌هاي مركب انضمامي در دفتر واژه‌هاي مصوب فرهنگستان مؤيد وجود زيرساختي نحوي در اين نام‌ها است. از‌ سوي‌ ديگر، ازدست‌دادن نشانه‌هاي نحوي در برخي گروه‌هاي نحوي نيز، بيانگر واژگاني‌شدگي آنها است. تنوع طرحواره‌هاي ساختاري در فرايند انضمام اسم بيشتر از گروه‌هاي نحوي و درمقابل، زايايي گروه‌هاي نحوي از زايايي نام‌هاي مركب انضمامي بيشتر است. همچنين، به‌طوركلي بهره‌گيري از فرايند ساخت گروه‌هاي نحوي در بازۀ زماني 10ساله، سير افزايشي داشته است.