بهره گيري از داده هاي ماهواره اي لندست 5 و 8 در پايش اثرات خشكسالي بر منابع آب سطحي تالاب ميانكاله

زمينه و هدف: فراواني و شدت خشكسالي به علت تغييرات اقليمي و فعاليت‌هاي انساني در حال افزايش بوده و خطرات قابل توجهي را براي آبهاي سطحي به ويژه در مناطق خشك و نيمه خشك ايجاد مي‌كند. در اين تحقيق ميزان قابليت داده‌هاي ماهواره اي سنجنده TM ماهواره لندست 5 و سنجنده‌هاي OLI و TIRS ماهواره لندست 8 در پايش خشكسالي بر منابع آبي تالاب ميانكاله ارزيابي گرديد. روش پژوهش: در اين تحقيق براي دوره زماني 1990 تا 2023، تصاوير سنجنده TM ماهواره لندست 5 و سنجنده OLI و TIRS ماهواره لندست 8 تهيه گرديد. تصاوير هم براي فصل مرطوب و هم براي فصل خشك در نظر گرفته شدند تا تنوع آب‌هاي سطحي را در طول فصول به تصوير بكشند. براي فصل مرطوب ماه مي‌در نظر گرفته شده و براي ماه خشك نيز از داده‌هاي ماه جولاي بهره گرفته شد. تصاوير فوق بايستي بدون پوشش ابر باشند. اين تصاوير از سازمان زمين شناسي آمريكا دانلود گرديد. براي بررسي روند خشكسالي، شاخص‌هاي چند طيفي تفاوت نرمال شده پوشش گياهي (NDVI)، تفاوت نرمال شده آب (NDWI)، شاخص اصلاح شده تفاوت نرمال شده آب (MNDWI) و شاخص آب سطح زمين (LSWI) محاسبه شده و مناسب ترين روش براي تشخيص آب‌هاي سطحي و پايش خشكسالي شناسايي گرديد. به اين منظور روابط همبستگي بين هر يك از شاخص‌ها با شاخص دماي سطح زمين برآورد شده و بر اين اساس معادله رگرسيوني محاسبه شده و مقادير خشكسالي در پنج رده خيلي شديد، شديد، متوسط، كم و خيلي كم محاسبه شده و نقشه مربوطه ترسيم شد. يافته‌ها: بر اساس يافته‌هاي تحقيق، پهنه‌هاي وسيع تري با دماهاي بالاتر مواجه گرديده‌اند. از سال 1990 تا 2023 مناطقي كه داراي دماي كمتر از 19 درجه سانتيگراد بودند از 645 كيلومتر مربع در سال 1990 به 296 كيلومتر مربع در سال 2023 كاهش يافته و در مقابل مناطقي كه دماي بالاي 29 درجه سانتيگراد را تجربه كرده بودند از 2 كيلومتر مربع در سال 1990 به 320 كيلومتر مربع در سال 2023 افزايش يافته كه اكثرا در بخش غربي تالاب و در نواحي مشاهده شده كه خشك شده است. علت اين امر خشك شدن بخش وسيعي از غرب تالاب در اين بازه زماني مي‌باشد. فرايند فوق بر پوشش گياهي منطقه تاثير گذاشته و به علت خشك شدن بخش غربي، پهنه وسيع ترين در اين منطقه با خشكي شديد مواجه شد. در سال 1990 حدود 243.3 كيلومتر مربع از منطقه با خشكي شديد مواجه بوده كه اين ميزان در سال 2023 به 280.7 كيلومتر مربع افزايش يافته است. البته افزايش جزئي در اين محدوده مشاهده شد. تغييرات قابل توجه در محدوده متوسط ديده شده به طوري كه ميزان خشكي متوسط از 52.2 كيلومتر مربع در سال 1990 به 254.1 كيلومتر مربع رسيده كه افزايش 4 برابري را نشان مي‌دهد. نتايج: نتايج نشان داد كه شاخص MNDWI از بيشترين همبستگي با شاخص LST در سال‌هاي 1990 و 2023 برخوردار بوده بطوري كه مقادير همبستگي براي اين سال‌ها به ترتيب معادل 0.83- و 0.88- مي‌باشد. لذ از اين شاخص براي برآورد خشكسالي بهره گرفته شد. براين اساس مشاهده شد كه ميزان خشكسالي متوسط بيشترين گسترش را داشته و از 52.2 كيلومتر مربع به 254.1 كيلومتر مربع رسيده كه اين امر نشان دهنده حركت آرام منطقه به سمت خشكسالي شديد دارد. اين رخداد باعث گرديد تا سطح تالاب از 511 كيلومتر مربع در سال 1990 به 351 كيلومتر مربع در سال 2023 كاهش يابد.