تحليل كاركردها و كاربردهاي موقعيت داستاني: «مطالعۀ موردي: رمان شازده احتجاب»

اين پژوهش به كاركردها و كاربردهاي موقعيت داستاني مي‌پردازد و نشان مي‌دهد موقعيت، فراتر از جنبۀ پس‌زمينه‌ايِ خود مي‌تواند نقشي فعّال، به‌عنوان عنصري تأثيرگذار، در داستان داشته باشد. موقعيت داستاني، هم در شكل‌گيري لايه‌هاي معنايي داستان مشاركت مي‌كند و هم در ساخت‌يابيِ ساختار آن دخيل است. درك حال و هواي داستان نيز ممكن است به‌طور مستقيم وابسته به موقعيت داستاني باشد. گاهي موقعيت، با تحت تأثير قرار دادن شخصيت‌ها، بر فرآيند رشد يا سركوب آن‌ها نقش دارد. همچنين، در مواردي، با ايجاد تنش و كشمكش براي شخصيت‌ها بر طرح داستان تأثير مي‌گذارد. موقعيت داستاني، در بسياري از داستان‌ها، جنبه‌اي نمادين يا استعاري پيدا مي‌كند و مي‌تواند بر ايده‌ها و مضمون‌هاي كلّي‌تر داستان دلالت داشته باشد. در رمان شازده احتجاب نيز موقعيت داستاني نقشي مهم و اساسي دارد؛ تا آنجا كه به‌اندازۀ شخصيت‌ها و گاهي بيش از آن‌ها در شكل‌گيري روايت‌هاي درونِ رمان دخالت دارد. سرنوشت شخصيت‌هاي داستان شازده احتجاب، چه در گذشته و چه در اكنونِ داستان، به‌شدت به موقعيت گره خورده است؛ به‌نحوي‌كه رها شدن از يك موقعيت به معناي تغييري بزرگ در زندگي شخصيت‌ها تلقي مي‌گردد. پرسش اساسي اين پژوهش آن است كه موقعيت داستاني چه كاركردها و كاربردهايي در داستان مي‌تواند داشته باشد؟ سپس، به‌عنوان مطالعه‌اي موردي، در پي آن است كه نقش موقعيت را در داستان شازده احتجاب بررسي كند و درنهايت نشان مي‌دهد در اين رمان، موقعيت داستاني عنصري است كه اهميت ساختاري و معنايي دارد.