گفتمان ايدئولوژيك و ناپايداري حقوق مالكيت زمين شهري

در طول تاريخ ايران، مالكيت زمين بعنوان يك منبع قدرت در تسلط حكومت‏ها قرارداشته و اين امر همواره مالكيت خصوصي را مغلوب مالكيت عمومي كرده است. اين مسئله از چارچوب مفهومي معيوبي ناشي مي‏شود كه در توجيه روابط مالكيت، مورد استفاده قرارگرفته و موجب نوعي آشفتگي در همه لايه ‏هاي جامعه ايراني از جمله شهرها شده‏ است. اين مقاله ناپايداري حقوق مالكيت بر زمين‏ شهري در ايران پس از انقلاب اسلامي را مورد مطالعه قرار مي‏دهد تا نشان‏ دهد اين ناپايداري، چگونه شكل ‏بندي و مورفولوژي‏ شهرهاي ايران را دگرگون ساخته‏ است. الگوي تحقيق توصيفي – تحليلي است و داده‏ هاي مورد نياز از برنامه ‏ها، قوانين، مصاحبه‏ ها، پژوهش‏ها و اسناد مرتبط در بازه زماني بعد از انقلاب (1357) تا پايان دولت دهم (1392) استخراج شده و به روش اسنادي مورد تجزيه و تحليل قرارگرفته ‏اند. نتايج پژوهش نشان‏ مي‏دهد؛ بعد از پيروزي انقلاب و تحت تاثير رويكرد ايدئولوژيك حكومت، الگوي مالكيت زمين دستخوش تغييرات گسترده‏ا ي مي‏شود و قوانيني به تصويب مي‏رسد كه ضمن تحديد مالكيت خصوصي، منشاء مالكيت‏هاي جديدي براي حكومت فراهم مي ‏آورند. حكومت، زمين‏هاي وسيعي در اختيار دارد و اين موضوع بستر را براي خروج مالكيت زمين‏ شهري از ترتيبي طبيعي به ترتيبي ايدئولوژيك فراهم مي‏كند. بطوري كه در گفتمان ايدئولوژيك دولت‏هاي پس از انقلاب، گاهي مالكيت يك راه ‏حل، و گاهي، مالكيت خود مشكل است، دولتي، مالكيت را عامل به حاشيه راندن محرومان و ديگري آن را در حمايت از اقشار آسيب ‏پذير جامعه ضروري مي‏داند. از اين‏رو، سيستم مالكيت زمين ثابتي شكل نمي‏گيرد و اين امر اثرات نامطلوبي در سيماي شهرهاي ايران، خصوصاً تهران برجاي مي‏گذارد.