واكاوي آرامگاه و جايگاه معنوي شمس تبريزي در خوي براساس اسناد تاريخي و مطالعات معماري

فرجام كار شمس تبريزي از ديرباز موردتوجه پژوهشگران قرار داشته و در دهه‌هاي اخير نظر مجامع فرهنگي بين‌المللي را  نيز به خود جلب كرده است. با توجه به اين‌كه در نقاط مختلف دنيا مكان‌هايي به‌عنوان آرامگاه شمس تبريزي مطرح شده‌اند، بنابراين چگونگي واكاوي انتساب اين اماكن به شمس تبريزي به‌عنوان يك مسأله قابل بررسي است. با توجه به اهميت فرهنگي و گردشگري آرامگاه شمس تبريزي در سطوح ملي و بين‌المللي، تعيين محل اين آرامگاه به‌عنوان هدف اين مطالعه مشخص شده است. در اين مطالعه، اين پرسش كه آرامگاه شمس تبريزي در كدام‌يك از مكان‌هاي منتسب به وي قرار دارد؟ و اين فرضيه كه، منارۀ‌ منسوب به شمس در خوي متعلق به آرامگاه شمس تبريزي است، مورد بررسي قرار گرفت. براي رسيدن به پاسخ اين پرسش و آزمودن فرضيه، اسناد تاريخي مرتبط با آرامگاه‌هاي منتسب به شمس تبريزي مورد تحليل محتواي كيفي قرار گرفت. تحليل اسناد دست اول به‌دست آمده از منابع داخلي و خارجي، به‌ويژه منابع عثماني، قرار‌داشتن آرامگاه شمس تبريزي در خوي را قابل‌‌پذيرش كرده و فرضيۀ مطالعه را تأييد مي‌كند. بررسي تحليلي مناره‌هاي ترسيمي مطراقچي نشان‌داد كه معماري منارۀ سوم با مناره‌هاي دو طرف گنبد آرامگاه شمس، متفاوت است. تحليل متني و معنايي گفتمان فرهنگ عمومي، ازجمله خلق آثار هنري، استفاده از عبارات مقدس، نام‌گذاري‌هاي محلي و وقف عوايد اماكن عمومي، جايگاه معنوي شخصيت و آرامگاه شمس تبريزي را نشان‌داد. تعيين محل آرامگاه شمس تبريزي، تحليل ويژگي‌هاي معماري آن و مشخص شدن جايگاه معنوي شمس تبريزي، دستاورد نهايي اين مطالعه محسوب مي‌شود.