تحليلي جامعه‌شناختي از موانع اجتماعي پذيرش فناوري‌هاي پيشرفته در بخش كشاورزي- روستايي ايران (مورد مطالعه: فناوري كودهاي بيولوژيك)

اهداف: هدف پژوهش حاضر، بررسي علل اجتماعي ضعف در پذيرش فناوري كود زيستي، با وجود گذشت سه دهه از دست‌يابي فناوران ايراني به توليد صنعتي آن است. روش مطالعه: روش در اين مطالعه كيفي بوده و از راهبرد مطالعۀ موردي استفاده‌ شده است. تكنيك گردآوري داده‌ها، مطالعۀ اسنادي، مصاحبۀ ساخت نيافته و مشاهدۀ مشاركتي است و واحد مورد مطالعه، نظام فني- اجتماعي كود است. داده‌ها از ميان گروه‌هاي بازيگر شامل بخش‌هاي سياست‌گذار، شركت‌هاي دولتي، خصوصي و دانشگاه‌ها گردآوري‌ شده و به روش ساخت تبييني، مورد تحليل قرار گرفته است. يافته‌ها: در طول سه دهۀ مورد مطالعه، آشيانه‌هاي سياستي در حوزۀ قوانين و نهادسازي توسط دولت و آشيانه‌هاي فناوري در حوزۀ ارتقاي فناوري و توسعۀ بازار توسط توليدكنندگان كود زيستي ايجاد شده است. همچنين در سايۀ تحولات جهاني تحريم، جنگ، افزايش قيمت كود و تقاضا براي محصولات سالم، دورنماي داخلي نيز تحت ‌فشار قرار گرفته اما منجر به افزايش قابل ‌توجهي در پذيرش كود زيستي نشده است. نتيجه‌گيري: علاوه بر ويژگي‌هاي اقتدارگرايي و تصلب نسبت به تغيير رويه‌ها در دستگاه اجرايي، متولي تأمين و توزيع كود در كشور به ‌عنوان شبكه‌اي از بنگاه‌هاي متصل سياسي با به‌كارگيري سازوكارهاي تصرف مقرراتي، كتمان و انكار اثربخشي فناوري، تحديد دسترسي رقبا و تبعيض در اجراي قانون، اجازۀ شكل‌گيري پنجره‌هاي فرصت را در نظام فني- اجتماعي كود نداده است. همچنين گره‌خوردگي دورنماي خودكفايي در محصولات كشاورزي با تأمين يارانه‌اي كود شيميايي در قالب واردات، شكل‌گيري پيكربندي جديد در نظام فني- اجتماعي كود را ناممكن ساخته است. نهاد متولي درعين‌حال موانع انتشار كود زيستي را قيمت بالاي آن، فقدان اثربخشي در عملكرد و موانع كاستي پذيرش آن را خرده‌مالكي، سالخوردگي و تحصيلات پايين جامعۀ كشاورزي ايران برساخت مي‌كرد. موضوعي كه در ميدان عمل صحت نداشت.