مصرف فرهنگي، طبقۀ اجتماعي يا فرديت؟ (مورد مطالعه شهر تهران)

اهداف: مصرف و مصرف فرهنگي از پديده‌هاي مهم جامعۀ معاصر است كه ضمن تأثيرپذيري از عوامل مختلف فردي و اجتماعي، ابعاد مختلف زندگي افراد را متأثر مي‌كند. بسياري از صاحب‌نظران، مصرف و مصرف فرهنگي را متأثر از طبقۀ اجتماعي و نيز معرفي براي آن مي‌دانند. برخي مطالعات، به‌ويژه در دنياي مدرن علاوه بر طبقه، ويژگي‌هاي فردي و فرديت را نيز عامل مهم تعيين‌كنندۀ مصرف و مصرف فرهنگي دانسته‌‌اند. هدف اين مقاله بررسي ميزان و نوع مصرف فرهنگي شهروندان تهراني و عوامل مؤثر بر آن با تأكيد بر دو رويكرد فوق است. روش مطالعه: روش مقاله، پيمايش و ابزار گردآوري داده‌ها پرسش‌نامه بوده است. پاسخ‌گويان550 نفر از شهروندان 15 تا 75 سال مناطق 22 گانۀ شهر تهران بوده كه با نمونه‌گيري تصادفي طبقه‌اي، انتخاب و با آنان مصاحبه انجام شده است. يافته‌ها: نتايج تحقيق نشان مي‌دهد هم فرديت و هم طبقۀ افراد با ميزان و نوع مصرف فرهنگي آن‌ها رابطه دارند؛ اما رابطۀ آن‌ها در كالاهاي فرهنگي مختلف متفاوت است. در كل متغيرهاي مدرن- سنتي بودن، تمايلات فرهنگي، طبقه، سكولار- دين‌دار و تمايلات اجتماعي با مصرف فرهنگي (688/0=R) همبستگي چندگانه دارند و مي‌توانند (461/0 = R2) از تغييرات مصرف فرهنگي را تبيين نمايند. بيشترين وزن به متغيرهاي تمايلات فرهنگي، مدرن - سنتي بودن و پس از آن طبقه تعلق دارد. نتيجه‌گيري: معادلۀ رگرسيون بينش نظري مقاله را كه مدعي است مصرف فرهنگي به طور هم‌زمان از فرديت و طبقۀ افراد متأثر است، تأييد مي‌كند. بنابراين نتايج نشان مي‌دهد كه هم متغير طبقه و هم فرديت هر دو بر مصرف فرهنگي تأثيرگذار است؛ اما وزن آن‌ها در مورد كالاهاي فرهنگي متفاوت است.