شخصيت تاريخي و عرفاني اويس قرني در متون فارسي

يكي از شخصيت‌هاي مهم شيعي صدر اسلام، اويس قرني است كه در بسياري از متون تاريخي، صوفيانه، عارفانه، ادبي و اخلاقي زبان فارسي به شخصيت و ويژگي‌هاي او پرداخته شده است. هدف اين نوشتار تبيين چگونگي بازتاب اين شخصيت شيعي در متون گوناگون فارسي و نگرش نويسندگان و شاعران به اوست. اين نوشتار به روش توصيفي تحليلي و با نگاهي به زندگي و شخصيت اويس به دنبال پاسخ به اين پرسش‌هاست كه چرا به اويس قرني بيشتر پرداخته شده و كدام ويژگي يا ويژگي‌هاي شخصيت او مورد توجه بوده و بيشتر در چه نوع از متون زبان فارسي نام اويس مطرح شده است. نتيجه تحقيق نشان مي‌دهد كه با توجه به برخي از روايات در شأن اويس از زبان پيامبر اسلام و نيز زهد و عبادت اويس، متون اخلاقي، عرفاني و ادبي بسيار به شخصيت او توجه كرده و با توصيف خود او را الگويي در چشم مؤمنان و تا حدي صاحب كرامت و اسطوره‌اي از زهد و پارسايي معرفي كرده‌اند. در ميان متون ادبي، متون صوفيانه و تعليمي به اقتضاي موضوع خود بيشتر به شخصيت اويس پرداخته‌اند. در قصائد مدحي نيز شاعران، با اشاره به زهد اويس گاهي ممدوح را به او تشبيه كرده‌اند.